Blog o nauce języka angielskiego dla dzieci i rodziców | Strona 105 z 108

Najnowsze wpisy

Jak połączyć walentynkowy klimat z utrwalaniem słownictwa w domu? Dziś mam dla Ciebie serduszkową propozycję na powtórkę nazw zwierząt, kolorów i liczb.

Zaczynamy! Zadanie jest łatwe do przygotowania – potrzebujesz kolorowych kartek (papieru kolorowego), białych kartek, nożyczek i flamastra.

Pierwszy krok to wycięcie z kolorowych kartek serc różnej wielkości. Możesz przygotować szablon i odrysowywać na kartkach równe serduszka, możesz też wycinać je od ręki lub zaangażować w tę aktywność dziecko. Ważne, by serc było dużo oraz, aby były różnych rozmiarów i kolorów.

Tak naprawdę wszystko jest już gotowe. Teraz pozostaje praca Twórcza twojego dziecka. Jego zadaniem jest ułożenie z serduszek różnych zwierząt. Najlepiej układać kolorowe serca na białej kartce – można je również przykleić do kartki po ułożeniu całego zwierzęcia.

Zadaniem językowym jest oczywiście podpisanie zwierzaka, możecie również utrwalić liczby i kolory zliczając serca. Jeśli chcesz utrudnić nieco to zadanie przejrzyj podręcznik do języka angielskiego dziecka i samodzielnie decyduj, co ma układać. Możesz powiedzieć – „Widzę, że uczyliście się jak jest żyrafa. Spróbuj ułożyć żyrafę!” Po ułożeniu dziecko nazywa zwierzaka i zapisuje jego nazwę w języku angielskim, a Ty sprawdzasz poprawność z podręcznikiem! Możesz zapytać – „What’s this?”, naturalnie zachęcając dziecko do odpowiedzi w języku angielskim (a giraffe).

Zobacz, jakie zwierzaki udało mi się ułożyć z serduszek 🙂

Kolorowej zabawy!

13 lutego 2018

Wychowanie

Jak mówić dziecku „nie”? Czyli słów kilka o asertywności rodzica…

Czy masz poczucie, że trudno Ci odmówić czegoś dziecku? Obwiniasz się wtedy? Myślisz źle o sobie jako rodzicu? A może irytujesz się na dziecko, że „ono znowu czegoś chce”? Złości Cię różnica zdań pomiędzy Tobą, a Twoim dzieckiem? Masz kłopot, by w relacji z nim powiedzieć albo zrobić to, co jest dla Ciebie ważne? Czujesz, że tracisz przez to radość z bycia rodzicem?

To, w jaki sposób komunikujemy się z innymi, w tym z naszymi dziećmi, jak mówimy otoczeniu o naszych granicach (na co się godzimy, co jest dla nas ważne, co lubimy, czego nie akceptujemy), jak odmawiamy i przyjmujemy odmowę, jaki mamy stosunek do siebie i innych zależy m.in. od tego, czy umiemy być asertywni. Postawa asertywna w relacji z dzieckiem może pomóc nam czerpać więcej radości na co dzień, być w lepszym kontakcie ze sobą i z dzieckiem. Czym jest asertywność rodzicielska i jak ją w sobie rozwijać?

Asertywność w kontakcie z dzieckiem to umiejętność pełnego wyrażania siebie. Zachowanie asertywne oznacza bezpośrednie, uczciwe i stanowcze mówienie o swoich myślach, przekonaniach czy potrzebach w sposób, który nie narusza praw i godności dziecka.

Zachowanie asertywne różni się zatem od zachowania agresywnego tym, że rodzic korzysta z osobistych praw w relacji z dzieckiem, ale nie narusza przy tym praw swojego syna czy swojej córki.

O jakich prawach tu mowa? Jako ludzie – wszyscy bez wyjątku – i duzi, i mali mamy prawo do:

Bycia sobą – posiadania własnego zdania, przekonań, preferencji, spostrzegania różnych wydarzeń na swój sposób.
Wyrażania siebie – swoich uczuć, potrzeb, opinii (o ile nie naruszam tym godności innych).
Posiadania własnego „terytorium psychologicznego” – swoich granic związanych z upodobaniami, z ciałem, z przestrzenią. Dysponowania tym, co należy do mnie: moim ciałem, myślami (np. decydowaniem komu i co powiem, posiadaniem tajemnic), podejmowaniem decyzji, co chcę zrobić z rzeczami, których jestem właścicielem/ ką.

Zachowanie asertywne nie ma także nic wspólnego z uległością, zakłada bowiem działanie zgodne z troską o siebie, bez nieuzasadnionego niepokoju czy wyrzutów sumienia – łagodnie, ale stanowczo.

Dlaczego to takie ważne?

Asertywność pozwala na spokojne, ale jednocześnie stanowcze wyznaczanie własnych granic, wyrażanie swoich oczekiwań i potrzeb, odmawianie bez poczucia winy, tłumaczenia się i usprawiedliwiania. Dzięki przyjęciu takiej postawy możesz zadbać o siebie i być autentycznym/ autentyczną w relacji z dzieckiem: jasno zaznaczać, z czym Ci jest po drodze, a do czego nie masz gotowości. Twoje dziecko ma okazję poznać Ciebie prawdziwego/ prawdziwą, co może bardzo wzbogacić Waszą relację, ale też pokazać, że ludzie mają swoje granice, swoje upodobania, że czasami się pod tym względem różnimy i że to jest w porządku. Niemniej istotne jest także to, że dziecko obserwując, jak mówisz mu spokojnie, z szacunkiem i stanowczo o tym, na co się nie zgadzasz, uczy się takiej postawy w relacji z innymi. Później samo będzie w stanie wyznaczyć własne granice, obronić swoje stanowisko i zadbać o siebie, szanując przy tym innych.

Co blokuje asertywność?

Każdego dnia toczy się wewnętrzna rozmowa człowieka z samym sobą. Jako rodzice zastanawiamy się nad własnymi reakcjami, oceniamy je, komentujemy w myślach bieżące sytuacje, zanurzamy się we wspomnieniach, wybiegamy w przyszłość, zadajemy sobie mnóstwo pytań, analizujemy. Treść tego wewnętrznego monologu odzwierciedla sposób, w jaki człowiek traktuje samego siebie. Czasami bywa, że to, co sami sobie mówimy blokuje naszą asertywność.

Maria Król – Fijewska w książce „Łagodnie, stanowczo, bez lęku” pisze, że można wyróżnić pięć różnych sposobów, za pomocą których nasz monolog wewnętrzny sabotuje zdolność do bycia w kontakcie ze sobą:

Przywoływanie negatywnych zdań na własny temat („jestem złą matką”, „jestem marudna”, „jestem niepotrzebny jako ojciec, tylko tu przeszkadzam”, „nic nie wiem na temat wychowania”).
Przywoływanie myśli uznawanych za normy zachowania w danej sytuacji („nie powinienem odmawiać własnemu dziecku”, „należy unikać konfliktów”, „nie wypada mi zabiegać o własne interesy”, „nie wolno denerwować innych”).
Stawianie sobie w myślach wygórowanych warunków, pod którymi w końcu zadbam o siebie („powiem co myślę o tej sprawie, ale jak będę całkowicie spokojny”, „do trzech razy sztuka – gdy jeszcze raz usłyszę takie zdanie na swój temat, na pewno powiem, jak mi z tym jest”, „zaprotestowałabym, gdyby chodziło o coś naprawdę ważnego”, „odmówię dziecku, jak nauczę się to robić w sposób grzeczny i błyskotliwy”).
Katastrofizowanie, czyli tworzenie „czarnych scenariuszy” („na pewno mnie zlekceważy”, „obrazi się”, „znienawidzi mnie”, „czegokolwiek bym nie zrobił(a), i tak nic się nie zmieni”).
Samokaranie, czyli wzbudzanie w sobie poczucia winy („nie umiałam odmówić własnemu dziecku – co ze mnie za matka”, „jestem do niczego, bo nawet nie zaprotestowałem”).

Sprzymierzeńcy asertywności

Możemy zmienić ton naszego wewnętrznego monologu – przyjrzeć się surowym, „sędziowskim” myślom, które pojawiają się w naszych głowach i poddać je krytycznej analizie, zadając sobie na przykład takie pytania: czy skądś znam te myśli? Jakie uczucia wywołują we mnie? Czy mi to służy? Czy przywołane myśli rzeczywiście są prawdziwe? Czy wybieram, by ich słuchać i traktować jako źródło wiedzy na własny temat? Wkładając pewien wysiłek i refleksję, możemy zamienić myśli anty – asertywne na myśli pro – asertywne, które będą dla nas wspierające i dodadzą nam siły do bycia sobą.

Spróbujmy „przetłumaczyć” kilka anty – asertywnych myśli przywołanych powyżej, na myśli budujące i wzmacniające postawę asertywną.

Myśl: „jestem złą matką” zastąpiona na bardziej wspierającą mogłaby brzmieć: „mam prawo popełniać błędy”, „nie muszę być idealna”, „cały czas uczę się bycia wystarczająco dobrym rodzicem”, „mam zarówno mocne, jak i słabsze strony”.

Blokująca myśl: „nie powinienem odmawiać własnemu dziecku”, w wersji pro – asertywnej wyglądałaby na przykład tak: „mam prawo do przedstawienia własnego zdania, niezależnie od tego, czy moje dziecko się z nim zgadza, czy nie”, „nie ma nic złego w różnicy zdań między nami”, „moja szczerość jest dla mnie ważną wartością”.

Myśl „znienawidzi mnie” można przekształcić na: „moje dziecko ma prawo wyrazić swoje niezadowolenie, ale to nie zmienia faktu, że ja mam prawo przedstawić mu swoją opinię na ten temat”.

Taka umiejętność tworzenia w głowie monologu, który będzie Ciebie jako rodzica wzmacniał, a nie dołował wymaga czasu i praktyki. Zacznij od bardziej świadomego przyglądania się swoim myślom – nie traktuj ich jako „prawdy objawionej” na swój temat, na temat tego, jak działa świat, jakie jest Twoje dziecko. Gdy wyłapiesz blokującą Cię myśl, zatrzymaj się na chwilę przy niej. Możesz zdecydować, czy chcesz za nią iść, czy wybierasz ją odrzucić i zastąpić stwierdzeniem, które będzie dla Ciebie wspierające.

Przy ćwiczeniach związanych z przeformułowywaniem swoich anty – asertywnych myśli na myśli pro – asertywne może sprawdzić się pewna wskazówka: mów do siebie tak, jakbyś mówił/a do swojego najlepszego przyjaciela: dodawaj sobie otuchy, okaż wyrozumiałość, przypomnij sobie o swoich prawach, odpuść perfekcjonizm.

Mówienie „nie” do dziecka

Każdy rodzic mierzy się z tym, jak odmawiać dziecku (nie da się tego uniknąć, mimo, że niektórzy bardzo się starają) i czasami są to trudne zmagania. Co czujesz na myśl, że masz odmówić dziecku? Strach? Niepewność? Poczucie winy? Być może kwestia odmawiania wiąże się dla Ciebie z odrzucaniem swojego dziecka? Mówienie „nie” jest bardzo ważnym (choć nie jedynym) elementem asertywności.

Jeśli – będąc w kontakcie ze swoim dzieckiem – przez dłuższy czas robisz coś, na co nie masz ochoty, być może doznajesz różnych silnych, nieprzyjemnych emocji. Prawdopodobnie frustrujesz się, obwiniasz dziecko i zaczynasz myśleć, że ono „tak specjalnie”, czujesz się skrzywdzony/a, wykorzystywany/a, masz wrażenie, że Twoje „terytorium psychologiczne” stale jest naruszane. Jeśli trwa to długo, wystarczyć może jakiś drobiazg, który doprowadzi do tego, że wybuchniesz.

Brak umiejętności mówienia „nie” swojemu dziecku wiąże się z płaceniem za to pewnej ceny – związanej z własnym samopoczuciem, zadowoleniem z życia, traci na tym także relacja z dzieckiem. Jesper Juul w swojej książce „NIE z miłości” pisze, że czasami trzeba powiedzieć dziecku NIE, po to, by sobie samemu powiedzieć TAK. Czy dziecko nie poczuje się wtedy odrzucone? Z dużym prawdopodobieństwem można założyć, że doświadczy nieprzyjemnych emocji i ta reakcja będzie zupełnie zrozumiała (kto z nas lubi, gdy mu się odmawia, zwłaszcza w ważnej dla nas sprawie?). Może się zezłościć, rozczarować, zasmucić. Ma do tego prawo; ważne jest, by te emocje zobaczyć, pozwolić na nie, wesprzeć dziecko w ich przeżywaniu. Dziecko nie poczuje się odrzucone, jeśli ma przy sobie rodzica, który jest z nim w serdecznym kontakcie (nie krzyczy, nie obraża się, nie karze dziecka ciszą za to, że ono czegoś chce, nie wyśmiewa), nawet jeśli usłyszy z jego ust „nie”.

Jak zatem odmawiać dziecku, bez złości, krzyku, przewracania oczami czy wyrzutów sumienia? Ważne jest, żebyś w komunikacji z dzieckiem był/a z nim szczery/a – jeśli chcesz się na coś zgodzić, zrób to; jeśli nie – powiedz o tym dziecku. Innymi słowy, weź odpowiedzialność za to, co mówisz i w związku z tym robisz. W pierwszej więc kolejności, zadaj sobie pytanie: czy chcę się na coś zgodzić? Jeśli nie – powiedz o tym dziecku zwięźle, spokojnie, ale jasno i stanowczo. Spójrzmy na przykładowe dialogi:

Córka: „Mamo, pobawisz się ze mną lalkami?”

Mama (jest zmęczona, wczoraj bawiła się z córką lalkami i dziś nie ma na to najmniejszej ochoty): „hmmm, a może pogramy w jakąś planszówkę?”

Mama z przykładu jest spokojna, mówi zwięźle, ale czy ten komunikat jest jasny? Czy wybrzmiewa z niego wprost, że mama nie chce się teraz bawić lalkami? W jej odmowie nie ma w ogóle słowa „nie”, jej córka nie dowiaduje się ani tego, że mama jest zmęczona, ani że nie ma ochoty na zabawę lalkami.

Córka: „Tato, zawieziesz mnie jutro na mecz?”

Ojciec: (jutro ma umówione ważne spotkanie, nie może i nie chce go już przełożyć, dowiaduje się o meczu na dzień przed wydarzeniem) „ile razy mam ci powtarzać, że takie rzeczy planuje się z wyprzedzeniem??!”

Już któryś raz z rzędu córka informuje o czymś ojca z dnia na dzień; do tej pory próbował godzić się na jej prośby, mimo, że często wywoływało to w nim irytację, z czasem czuł się coraz bardziej „wykorzystywany” przez córkę, aż w końcu wybuchnął. Z wypowiedzi ojca wcale jednak nie wynika wprost, że nie chce czy nie może zawieźć córki na mecz. Można się jedynie dowiedzieć, że jest zirytowany tym, że córka ma kłopoty z planowaniem. Dziewczynka może być zdezorientowana – nie wie ostatecznie, czy tata ją zawiezie na mecz. Nie dowiedziała się też, że jutro ma on inne, ważne plany.

Jak mogłyby wyglądać te dialogi, gdyby przykładowi rodzice zdecydowali się zakomunikować dzieciom swoją odmowę w sposób asertywny (stanowczo, spokojnie, ale jasno – czyli z użyciem słowa „nie”)?

Córka: „Mamo, pobawisz się ze mną lalkami?”

Mama: „Nie, dzisiaj nie mam ochoty na wspólną zabawę lalkami. Jestem zmęczona po pracy. Mogę zaproponować ci planszówkę, a jeśli bardzo chcesz bawić się lalkami, pobaw się sama lub zapytaj tatę”.

Córka: „Tato, zawieziesz mnie jutro na mecz?”

Ojciec: „Nie, tym razem Cię nie zawiozę. Jutro mam ważne spotkanie, którego nie mogę i nie chcę przełożyć. Jeśli chcesz, możemy się razem zastanowić, jak inaczej możesz się tam dostać”.

Asertywność nie jest wrodzona. Można jej się nauczyć, tak, jak można się nauczyć grać w siatkówkę. Wymaga to oczywiście wielu dni i miesięcy ćwiczenia, ale efekty mogą wynagrodzić włożony wysiłek. Nigdy nie jest za późno na to, by zacząć, a codzienność z dziećmi dostarcza mnóstwa okazji do praktykowania.

Jeśli temat Cię zaciekawił i chcesz go poszerzyć, zajrzyj do wspomnianych w artykule książek: „Łagodnie, stanowczo, bez lęku” Marii Król – Fijewskiej oraz „NIE z miłości” Jespera Juula.

Autorka: Justyna Kobyra, psycholog dziecięcy

12 lutego 2018

Wychowanie

Kontakt dziecka z multimediami. Co powinno zaniepokoić?

Kaja za miesiąc skończy 14 lat. Jak większość dzieci w jej klasie, ma swoje konto na popularnym portalu społecznościowym, ma też swojego smartfona. Od kilku dni Kaja nie chodzi do szkoły z powodu przeziębienia – popołudniami, zamiast chodzić do koleżanek po zeszyty, dowiaduje się od nich o tym, co działo się w szkole, poprzez portal społecznościowy. Dziewczynki wymieniają się tam też śmiesznymi filmami i muzyką, której słuchają. Ostatnio Kaja zaczęła interesować się sztukami walki – dwa razy w tygodniu chodzi na treningi judo, a jednocześnie jest członkiem zamkniętej grupy na portalu, gdzie razem z innymi osobami z sekcji wymieniają się informacjami na temat dyscypliny, którą trenują. Kaja ma też kilka ulubionych gier komputerowych (najfajniejsze według niej są te, w których może wcielić się w wirtualnego bohatera albo bohaterkę, rozwijać tę postać w trakcie rozgrywki i grać wspólnie z koleżankami czy siostrą). W wyborze gier pomagają jej rodzice – tak, by były one dostosowane do jej wieku i zainteresowań. Mama Kai z jednej strony wie, że dla jej córki media społecznościowe i multimedia to część jej świata, stara się być na bieżąco i wspierać córkę, z drugiej strony – czasami zastanawia się, gdzie leży granica pomiędzy nadmiernym i szkodliwym, a bezpiecznym korzystaniem z multimediów? Nie chciałaby w tej kwestii czegoś przegapić.

Mama Kai nie jest osamotniona w tego typu rozważaniach – wielu rodziców zadaje sobie podobne pytanie. Co powinno zaniepokoić rodzica, jeśli chodzi o korzystanie dziecka z multimediów? Kiedy powinna zapalić się „czerwona lampka” ostrzegawcza? I w końcu – jak wtedy reagować?

Sygnały ostrzegawcze

Zanim przejdę do wymienienia takich sygnałów, chciałabym podkreślić, że nie wszystkie dzieci w wieku szkolnym czy nastolatkowie poświęcający sporo wolnego czasu na korzystanie z multimediów są od nich uzależnione. Miarą nadużywania Internetu czy innych multimediów nie jest tylko czas im poświęcony. Dla przeważającej większości dzieci/ nastolatków nowe technologie to po prostu środek do ciekawego spędzenia czasu, poszerzenia swoich umiejętności, zdobywania wiedzy, budowania relacji czy dostarczenia sobie rozrywki. Jest jednak pewna (stosunkowo nieliczna) grupa młodych osób, której korzystanie z multimediów wymyka się spod kontroli i ma negatywny wpływ na ich życie. Są na przykład badania prowadzone w Polsce przez Fundację Dajemy Dzieciom Siłę z 2012 roku, które mówią, że 1,3% młodych osób w wieku 14-17 lat przejawia nasilone objawy nadużywania Internetu. Widać więc, że nie jest to bardzo częste zjawisko, a sformułowanie „on/ ona jest chyba uzależniona od komputera” może być niejednokrotnie zbyt pochopnie użyte. Oczywiście, osób korzystających z Internetu w sposób ryzykowny, ale jeszcze niespełniających kryteriów silnego nadużywania będzie więcej niż wspomniane 1,3%, (w cytowanych badaniach było to 12%) jednak nadal przeważająca większość młodych użytkowników tego medium nie znajdzie się także w tej grupie.

W porządku, wiemy zatem, że problem nie jest wcale tak powszechny i dotyka bardzo wąskiej grupy dzieci/ nastolatków. Faktem jest jednak to, że zjawisko to występuje, coraz częściej się o nim mówi i naturalne jest, że część rodziców może zastanawiać się, czy ich dziecko nie korzysta przypadkiem z Internetu (lub innego medium) w sposób ryzykowny albo nawet – czy już nie zdradza symptomów nadużywania. Jeśli jesteś w tej grupie, odpowiedz sobie na poniższe pytania:

Czy Twoje dziecko spędza na korzystaniu z Internetu coraz więcej czasu, kosztem innych aktywności i zainteresowań?

Czy w ostatnim czasie masz problem z dobudzeniem dziecka rano do szkoły?

Czy zaniedbuje obowiązki domowe/ szkolne/ rodzinne przez korzystanie z Internetu?

Czy kontynuuje korzystanie z sieci, mimo istotnych szkód, których doświadcza z powodu bycia on-line? (Np. przez zbyt dużą ilość czasu spędzoną w sieci dziecko ma wiele nieobecności, grozi mu nieklasyfikowanie do następnej klasy, a mimo to jego zachowanie nie zmienia się).

Czy w Waszym domu pojawiają się kłótnie dotyczące korzystania przez dziecko z Internetu?

Czy synowi albo córce zdarza się okłamywać Ciebie lub Twojego partnera na temat ilości czasu spędzanego w sieci?

Czy Twoje dziecko ma za sobą nieudane próby ograniczenia ilości czasu spędzanego przed komputerem?

Czy reaguje rozdrażnieniem, niepokojem lub nawet agresją, gdy korzystanie z Internetu jest utrudnione albo niemożliwe?

Czy korzysta z Internetu po to, by poprawić sobie nastrój albo zapomnieć o problemach?

Czy obserwujesz u dziecka obniżenie sprawności fizycznej, brak zainteresowania jedzeniem, utrzymaniem higieny osobistej, brak troski o własny wygląd i wiążesz to z nadmiernym korzystaniem przez dziecko z Internetu?

Czy niepokojące Cię zachowania dziecka, związane z korzystaniem z Internetu utrzymują się w czasie i/ lub nasilają się?

Odpowiadając na pytania, pamiętaj, że w miejsce „Internet”/ „sieć”/ „komputer” można wstawić także takie hasła jak np. „gry komputerowe” czy „smartfon” – w zależności od obserwowanych niepokojących zachowań związanych z nowymi technologiami.

Jak reagować?

Jeśli po przeczytaniu powyższych pytań, chociaż na część odpowiedziałeś/aś twierdząco, powinna zapalić Ci się w głowie „czerwona lampka alarmowa”, sygnalizująca, że Twoja pociecha może tracić kontrolę nad korzystaniem z Internetu lub innego medium. Nie musi to świadczyć od razu o uzależnieniu (pamiętaj, że tego typu diagnozę powinien postawić specjalista zajmujący się tą dziedziną), ale zdecydowanie warto zająć się tą kwestią, nie bagatelizować jej. Co zatem jako rodzic możesz w tej sytuacji zrobić?

Pierwszą rzeczą, jaką możesz zrobić, jest szczere porozmawianie z dzieckiem na ten temat.

Być może pojawia Ci się teraz myśl „już nie raz mu/ jej mówiłam/em, że za dużo czasu siedzi przed komputerem; to nic nie da”. Domyślam się, że prawdopodobnie wielokrotnie upominałaś/ eś dziecko w związku z jego korzystaniem z Internetu czy innego medium. Być może podejmowałaś/eś też próby wpłynięcia na dziecko poprzez straszenie, wprowadzanie zakazów, nadmierną kontrolę, prośby, przekupywanie, wzbudzanie poczucia winy. Jeśli tak, zapewne sam/a widzisz, że nie przyniosło to spodziewanych rezultatów i być może czujesz w związku z tym frustrację, zagubienie czy bezradność.

Wymienione sposoby rzeczywiście na dłuższą metę nie okazują się pomocne ani wspierające. Poprzez „szczerą rozmowę” nie mam na myśli monologu polegającego na upominaniu, straszeniu czy przekupywaniu dziecka.

Jak zatem taka rozmowa mogłaby wyglądać? Oto kilka wskazówek.

Na wstępie zadbaj o siebie. Uspokój swoje myśli, emocje, zadbaj o oddech, sprawdź, czy nie jesteś głodny/a, czy Twoja głowa nie jest teraz czymś zaprzątnięta. Być może temat nadużywania przez dziecko nowych technologii wraca u Was w domu jak bumerang i czujesz się nim już zmęczony/a – warto dać sobie chwilę na odsapnięcie, złapanie potrzebnego dystansu (np. idąc na spacer i układając sobie w głowie myśli związane z tą kwestią, rozmawiając z przyjacielem/ przyjaciółką, czy robiąc serię głębokich oddechów). Nie podejmuj tego typu rozmowy na fali emocji.

Poczekaj na dobry moment i poszukaj odpowiedniego miejsca do rozmowy. Ważne, żebyście oboje byli w miarę spokojni, a w miejscu, w którym rozmawiacie było cicho, było one bezpieczne dla dziecka i dla Ciebie. Zadbaj o to, by w czasie rozmowy nie było obok Was obcych osób, czy żeby nie przerywał Wam dzwoniący co chwilę telefon. Dzięki zadbaniu o warunki rozmowy – będziecie mogli skupić się na jej przebiegu, na sobie nawzajem, nie będziecie się rozpraszać mało ważnymi kwestiami.

Znajdź czas. Taka rozmowa nie może być pospieszna, pomiędzy jednym a drugim zajęciem. Twoje dziecko musi czuć, że poświęcasz mu maksimum uwagi, jesteś z nim „tu i teraz” i nigdzie zaraz nie musisz iść, niczego za chwilę nie musisz załatwić. Pamiętaj, że poświęcanie czasu i uwagi łączy się także ze skupieniem na tym, co dziecko ma Ci do powiedzenia – nie przerywaj mu, nie kończ za nie, nie zakładaj, że wiesz, co chce powiedzieć. Zadawaj dziecku pytania, nastaw się na dialog z nim.

Nazwij swoje spostrzeżenia i obawy. Postaraj się mówić od siebie (używaj komunikatu „ja”). Powiedz „niepokoję się tym, że ostatnio coraz więcej czasu spędzasz przed komputerem” zamiast „znowu siedzisz przed laptopem”/ „chcę, żebyś mnie posłuchał, zależy mi na tym, by powiedzieć Ci o moich obawach” zamiast „do Ciebie nic nie trafia”. Zastanów się, co dokładnie niepokoi Cię w zachowaniu Twojego dziecka, pomyśl o konkretnych sytuacjach/ przykładach i powiedz o tym dziecku. Bardzo ważne jest, żeby nie atakować dziecka, a spokojnie powiedzieć mu o tym, co Cię martwi.

Spróbuj dowiedzieć się, co dzieje się z dzieckiem i skąd wziął się problem. Ryzykowne korzystanie z multimediów czy w skrajnym przypadku – uzależnienie od nich – wiąże się najczęściej z jakąś trudnością, którą dana osoba przeżywa i z którą radzi sobie właśnie poprzez nadużywanie nowych technologii. W przypadku dzieci i nastolatków to mogą być na przykład: poczucie osamotnienia, odrzucenia przez grupę rówieśniczą, nieradzenie sobie z presją ze strony otoczenia, niskie poczucie własnej wartości, trudności w konstruktywnym radzeniu sobie z różnymi wyzwaniami, konflikty w rodzinie. Dziecko „ucieka” w świat multimediów, gdyż rzeczywistość je przerasta. Psycholodzy i terapeuci zajmujący się problemem podkreślają, że w żadnym z tych przypadków nie można rozwiązać problemu nadmiernego korzystania z Internetu (czy innego medium) bez rozwiązania głębszych trudności, które za nim stoją. Jako rodzic, w trakcie rozmowy z dzieckiem, możesz spróbować dowiedzieć się, co ono aktualnie przeżywa, czy ma jakieś problemy, coś je martwi, z czymś sobie nie radzi. Przyjrzyj się też uważnie sytuacji w Waszym domu – być może ostatnio dużo pracujecie i macie mało czasu dla dziecka? Może w rodzinie pojawiły się konflikty? Może przeżywacie jakiś kryzys? Zapytaj dziecko, jak czuje się w Waszym domu: czy jest mu tu dobrze, czy może z czymś mu trudno? Bądź gotowy/a na przyjęcie tego, co dziecko Ci powie – jeśli się przed Tobą otworzy i szczerze opowie o tym, z czym ma problem, będzie to świadczyć o zaufaniu, które do Ciebie ma.

Poszukajcie rozwiązań. Jeśli syn czy córka otworzy się przed Tobą (uwaga – to nie musi stać się od razu, już w trakcie pierwszej Waszej rozmowy), spróbujcie razem poszukać różnych sposobów na poradzenie sobie z daną sytuacją. Zapytaj, czy w jakimś obszarze potrzebuje Twojej pomocy. Ważne jest, by dziecko czuło, że ma w Tobie wsparcie. Spróbujcie też razem odnaleźć sytuacje trudne, w których Twoja pociecha „sięga” po Internet – wspólnie z dzieckiem poszukaj alternatywy (np. działań, które sprawiają równie dużo przyjemności lub w podobny sposób pomagają odreagować negatywne emocje).

Ustalcie zasady korzystania z multimediów. Razem zastanówcie się nad stopniowym ograniczeniem Internetu czy innego medium. Istotne jest, żebyś podjął/ podjęła w tej kwestii dialog ze swoim dzieckiem – jeśli to Ty przejmiesz całą odpowiedzialność i narzucisz zasady, jest duża szansa, że dziecko je odrzuci. Wskazane jest, by ustalone zasady obowiązywały wszystkich domowników – dajcie dziecku przykład swoją postawą, jak rozsądnie korzystać z nowych technologii. Pamiętaj, by wyjaśnić dziecku, dlaczego wprowadzenie zmian jest istotne, z czego płynął Twoje intencje. Jeśli się dobrze zrozumiecie, jest większa szansa na wypracowanie konstruktywnych rozwiązań.

Co jeśli w trakcie rozmowy dziecko zareaguje gwałtownie – na przykład zacznie krzyczeć, płakać, obrazi się, będzie Cię obwiniać, grozić, żarliwie prosić o niezmienianie niczego, tłumaczyć się?

W takiej sytuacji kluczowy będzie Twój spokój i akceptacja dla emocji dziecka; na przykład powiedzenie: „słyszę, że ta rozmowa jest dla Ciebie trudna, że obawiasz się zmiany albo złościsz się na mnie za to, że ją proponuję”. Daj dziecku czas na ochłonięcie, ale dopilnuj, żebyście wrócili do rozmowy – nie zostawiaj tej sprawy niedokończonej. Powiedz: „Dla mnie ta sytuacja jest poważna, chcę wrócić do naszej rozmowy i ją dokończyć. Daj znać, kiedy będziesz gotowy/a”. Chodzi o to, by dziecko poczuło, że ma obok siebie dorosłego, który dostrzega powagę sytuacji, nie chowa głowy w piasek, chce zająć się tą sprawą, chce być przy dziecku, wyciąga do niego rękę.

Gdy uda się porozmawiać i coś ustalić, dajcie sobie wzajemnie trochę czasu na wcielenie w życie wypracowanych zasad. Pamiętaj, by nie ograniczać swojej obecności przy dziecku tylko do jednej rozmowy, wtedy, gdy dzieje się coś bardzo niepokojącego – zadbaj o Wasz częsty kontakt: rozmowy, wspólne spędzanie ze sobą czasu, bądź na bieżąco z tym, co dzieje się u Twojego dziecka.

Może niestety być również tak, że problem jest już na tyle głęboki, że nie będziecie w stanie sami sobie z nim poradzić – w takiej sytuacji nie wahaj się skorzystać z profesjonalnej pomocy i razem z dzieckiem udaj się do terapeuty specjalizującego się w temacie nadużywania nowych technologii.

Jeśli po przeczytaniu tego artykułu masz więcej pytań w związku z tym, czy Twoje dziecko korzysta z multimediów w sposób ryzykowny i jak mu pomóc, możesz zadzwonić do Telefonu dla Rodziców i Nauczycieli w sprawie Bezpieczeństwa Dzieci w Sieci – pod numerem 800 100 100 uzyskasz odpowiedzi na nurtujące Cię pytania.

Autorka: Justyna Kobyra, psycholog dziecięcy

23 stycznia 2018

Kreatywna nauka

WIADOMOŚĆ W BUTELCE

Dzisiejsze zadanie pozwoli Twojemu dziecku utrwalić czytanie (wymowę), ale także pisanie i oczywiście poznane na zajęciach słownictwo. Samo wykonanie takiej sensorycznej butelki z językowym zadaniem w środku powinno również bardzo zainteresować dziecko.

Do wykonania zadania potrzebujesz

– przeźroczystej plastikowej butelki o pojemności ok. 0,25 L,

– ziaren ryżu/ kaszy/ fasoli.

Niezbędne będą również małe karteczki oraz marker/ długopis.

Na karteczkach należy umieścić zadanie językowe – to od Ciebie i dziecka zależy, co powinno się na nich znaleźć. Jeśli chcesz poćwiczyć czytanie/ wymowę słówek – zapisz na karteczkach te wyrazy, jeśli chcesz utrwalić historyjkę/ piosenkę umieść na karteczkach całe jej wersy. Wkładając do butelki małe obrazki poznanego słownictwa możesz powtórzyć to słownictwo. Pamiętaj, że możesz również wykorzystać strony z książki dziecka przeznaczone do wycinania (karty memory/ domino), jak i samodzielnie narysować obrazki.

Kolejny krok to umieszczenie wszystkiego w butelce. Wsyp ryż, fasolę i karteczki z zadaniem językowym. Zamknij butelkę i wszystko wymieszaj. Tak przygotowaną butelkę możesz przekazać dziecku. Jego zadaniem jest odpowiednio manipulować butelką, by odczytać wszystkie słówka/ nazwać wszystkie obrazki. Jeśli chcesz dodatkowo utrudnić zadanie, oczywiście możesz poprosić o zapisanie – zrobienie listy wypatrzonych słówek.

Niewątpliwym plusem zabawy z tak przygotowaną butelką jest fakt, że dziecko może ją ze sobą zabrać wszędzie – a atrakcyjna powtórka może odbywać się nawet w wannie!

Bardzo zachęcam Cię do stworzenia sensorycznych butelek z zadaniami językowymi według swojego pomysłu. Zamiast ryżu możesz wykorzystać piasek, makaron lub mąkę, możesz także dodać brokat, koraliki, puszki, wstążeczki czy muszelki.

Dobrej zabawy!

23 stycznia 2018

Wychowanie

Jak wesprzeć dziecko w sytuacji rozwodu?

Czasami, mimo starań, wiary, energii i dobrych intencji, związek kończy się rozstaniem lub rozwodem. Może to powodować dużo bólu i różnych trudnych emocji. Jeśli w związku są dzieci, one także przechodzą przez ten czas na swój sposób – od dorosłych bardzo potrzebują wtedy wsparcia. Jak dzieci mogą przeżywać rozstanie rodziców? Jak mogą się wtedy zachowywać? Jak rodzic może im pomóc?

Z mamą czy z tatą?

Dziecko potrzebuje doświadczyć miłości i akceptacji od obojga rodziców. Potrzebuje czuć, że z każdym z nich ma dobrą, bliską relację. Niezwykle ważne jest, aby dziecko nie było stawiane w sytuacji, która może być odbierana przez nie jako wybór między mamą a tatą. Pamiętaj, aby nie obarczać dziecka niemożliwymi do dokonania wyborami, np. z kim i gdzie chce mieszkać. Tego typu wybory naruszają naturalną lojalność wobec obojga rodziców. Dzieciom ponadto bardzo trudno jest, jeśli są wciągane w konflikty między rodzicami: gdy mama i tata źle mówią o sobie w obecności dziecka, proszą je, by było posłańcem i przekazywało informacje drugiemu rodzicowi, proszą dziecko o dochowanie tajemnicy przed drugim rodzicem, obsadzają je w roli swojego sojusznika przeciwko drugiemu rodzicowi czy dopytują syna/ córkę o sprawy drugiego rodzica. Pamiętaj, że konflikty między Tobą a drugim rodzicem, to Wasza sprawa – dziecko nie powinno być w nie wciągane. Waszą rolą jest podjęcie próby porozumienia się i poukładania różnych kwestii związanych z rozwodem, bez angażowania w to dziecka. Jeśli porozumienie jest dla Was trudne, spróbujcie poszukać wsparcia na zewnątrz (np. w formie mediacji). Oczywiście, dziecko zapewne będzie sobie zdawało sprawę z atmosfery między Wami i z tego, że się kłócicie – ważne, by usłyszało wtedy, że macie teraz taki czas, ale robicie wszystko, żeby się dogadać i ono nie jest za to w żaden sposób odpowiedzialne. Zdanie „to nie jest Twoja wina” warto dziecku powiedzieć nie raz i nie dwa, gdyż może ono mieć tendencję do obwiniania się za Wasze rozstanie, a przecież nie ponosi za to żadnej odpowiedzialności. Wy o tym wiecie, dziecko nie – ono potrzebuje to usłyszeć.

Złość. Dużo złości…

…może pojawić się u dziecka w związku z Waszym rozstaniem. Czasami złości może towarzyszyć też agresja ze strony dziecka. Spójrz na agresję i protest jako fazę przejściową i aktywną próbę radzenia sobie z trudnościami – dziecko może mieć kłopot z nazwaniem tego, jak mu jest ciężko, więc komunikuje się z Tobą poprzez swoje zachowanie. Agresywne zachowanie to taki wierzchołek góry, pod którym – na głębszym poziomie – mogą tlić się różne trudne i delikatne emocje. Zachęcam, byś spróbował(a) wejść w rolę detektywa i odkryć te emocje. Spróbuj odpowiedzieć sobie na pytanie: co moje dziecko chce mi przez to powiedzieć? Może czuje się odrzucone? Jest niepewne tego, co będzie? Jest zmęczone całą sytuacją? Czuje smutek i żal? Nie bierz agresji Twojego dziecka do siebie, nie traktuj tego jako ataku na Twoją osobę – ono w ten sposób mówi Ci o sobie – o tym, jak mu źle, jak nie wie, co ma robić. Jeśli dziecko zachowuje się w sposób agresywny, okaż zrozumienie dla jego emocji – tych, które kryją się pod zachowaniem. Daj także jasny sygnał, że nie godzisz się na agresywne zachowania. Emocje takie jak: złość, smutek, żal, rozczarowanie, niepewność – one wszystkie są w porządku i mają prawo być; agresja – np. bicie, obrażanie, wyśmiewanie, niszczenie różnych rzeczy czy wyrządzanie szkody samemu sobie – nie jest OK. Nawiąż kontakt z dzieckiem, spokojnie porozmawiaj o tym, co je trapi, co się z nim dzieje, daj możliwość „odgadania się”, może wykrzyczenia czy wypłakania, wspólnie poszukajcie innych sposobów radzenia sobie z trudnymi emocjami. Przy utrzymującej/ nasilającej się agresji czy samouszkodzeniach warto poszukać pomocy specjalisty.

A może jednak…?

W toku przechodzenia przez rozwód rodziców dziecko może wejść w etap ich „godzenia”. Ważne jest, by nie robić dziecku nierealnych oczekiwań – jeśli Wasza decyzja jest już finalna, a dla dziecka cała sytuacja jest nadal świeża i trudna, ograniczcie wspólne obiady, wakacje i inne sytuacje, w których jesteście razem „jak dawniej” – mogą one w dziecku wzbudzać płonne nadzieje na to, że do siebie wrócicie. Później – gdy wakacje się skończą, czy tata albo mama po obiedzie pojedzie jednak do siebie – mogą pojawić się różne trudne uczucia: złość, rozczarowanie, żal, być może poczucie winy (niewystarczająco się na tym obiedzie/ wakacjach starałem, by rodzice byli znów razem…). Czasami dziecko nieświadomie może podejmować różne wysiłki, by zbliżyć Was do siebie – np. jego oceny i zachowanie w szkole pogarszają się i oboje jesteście wzywani na spotkanie z dyrekcją placówki, zaczyna zgłaszać różne dolegliwości zdrowotne – oboje zjawiacie się u lekarza. Warto przyglądać się tym sytuacjom i jeśli zauważysz, że dziecko może próbować Was do siebie zbliżyć poprzez różne swoje zachowania, szczerze z nim porozmawiać: nazwać emocje, okazać wsparcie, ale jednocześnie jasno powiedzieć, że Wasza decyzja jest już ostateczna, co nie zmienia faktu, że widzisz i domyślasz się, jakie to może być dla niego/ dla niej trudne i bolesne.

Smutek

Może wystąpić dużo później po Waszym rozstaniu (wcześniej może pojawić się zaprzeczanie, złość, próby godzenia rodziców). Warto spojrzeć na smutek jako na coś pozytywnego i leczącego. Może to być sygnał, że dziecko zaczyna godzić się z tą sytuacją i przeżywa w związku z tym właśnie dużo smutku. W takiej sytuacji będzie potrzebowało, żeby ktoś z nim/ z nią pobył w tych emocjach, wysłuchał, przytulił. Zwróć uwagę, by nie pocieszać wtedy dziecka („będzie dobrze”/ „zobacz, rodzice Zosi też się rozstali i jakoś sobie poradziła”). Zamiast tego powiedz na przykład: „widzę, że jest ci trudno, że bardzo ci smutno. Czego być teraz potrzebował(a)?” Ważne, żebyś jako osoba dorosła sam(a) zdawał(a) sobie sprawę z własnego smutku i potrafił(a) się nim zająć. Podczas konsultacji rodzice czasami pytają, czy pozwalać sobie przy dziecku na łzy. Płacz może przynieść ulgę, może być oczyszczający, nie ma sensu i potrzeby, by na siłę go tłumić. Dziecko pewnie i tak czuje, że mama albo tata przeżywa tę sytuację. Pokazując swoje łzy przy dziecku, dajesz mu okazję do zobaczenia, że nie ma w tym nic złego, jeśli czasami, gdy nam smutno i źle, płaczemy i to nam pomaga. Bardzo ważne jest jednak, by nie obarczać dziecka swoimi emocjami – czym innym jest płakać przy dziecku, a czym innym jest wypłakiwać mu się na ramieniu i oczekiwać od niego pociechy. To jest zadanie przerastające możliwości dziecka. Powiedz, że Ci smutno, trudno, że masz teraz gorszy czas, ale starasz się sobie poradzić, szukasz różnych rozwiązań, dbasz o siebie, masz wsparcie w innych dorosłych. Nie rób z dziecka swojego pocieszyciela.

Żeby dziecko było dzieckiem

Rozwód to – jak już wspominałam i co uważam za warte podkreślania – sprawa dorosłych, choć oczywiście dotyka także dzieci. Warto zadbać o to, by w całym zamieszaniu spowodowanym rozstaniem, zapewnić dziecku możliwość bycia po prostu dzieckiem: żeby nadal mogło beztrosko pobawić się z kolegami na podwórku, żeby nie rezygnowało ze swojego hobby, które lubi i które może być dla niego pewną „odskocznią”, żeby mogło po dziecięcemu psocić i nie musiało się martwić, że dla mamy czy taty to już będzie „za dużo do udźwignięcia”. Czasami w sytuacji rozwodu dzieci reagują nadzwyczaj „dobrze” – nie sprawiają żadnych problemów, mają same piątki w szkole, pomagają prowadzić dom, być może opiekują się młodszym rodzeństwem. Bywa, że otoczenie wzmacnia tego typu postawę, mówiąc, że dziecko jest „dzielne”, „dojrzałe”, „świetnie się spisuje”. Takie zachowanie ze strony dziecka może wiązać się z tym, że widzi ono rodzica/ rodziców, którzy mają trudność z radzeniem sobie, więc nie chce im „dokładać” problemów, wręcz chce im tych problemów trochę „zabrać” – koncentruje się na potrzebach rodzica i często nie ma już miejsca (lub jest go bardzo mało) na jego potrzeby i dziecięcy świat. Bycie takim „dojrzałym dzieckiem” może być bardzo obciążające, jest to zadanie ponad dziecięce siły, zwłaszcza jeśli utrzymuje się przez dłuższy czas i otoczenie zaczyna uznawać taką postawę ze strony dziecka za normalną, oczywistą i godną kontynuowania. Co zatem można zrobić? Jeśli dziecko jest takie „poukładane”, ciche i niesprawiające trudności w czasie, gdy w domu mają miejsce duże zmiany związane z rozwodem, warto z nim porozmawiać, zainteresować się tym, co się aktualnie u niego dzieje/ co ono przeżywa, dać sygnał, że ma mu prawo być teraz trudno, że nie musi być „idealne”. Jeśli dziecko przejmuje obowiązki dorosłych, to warto zadbać, by nie stało się to czymś nagminnym, swego rodzaju oczywistością – by zamiast „jesteś dzielny” usłyszało „to musi być ciężkie tak się opiekować młodszą siostrą. Ty jesteś dzieckiem i nie powinieneś cały czas tego robić”.

Jak w samolocie

Wspieranie dziecka w przejściu przez tak trudny etap, jakim jest rozstanie rodziców to zadanie, które dla niejednego rodzica może być sporym wyzwaniem. Nic w tym dziwnego – rozwód to bardzo stresujące wydarzenie dla samych dorosłych (na liście najbardziej stresujących wydarzeń w życiu wyprzedza je tylko śmierć małżonka). Jeśli przechodzisz przez ten etap, sam(a) możesz odczuwać cały koktajl emocji: od złości, żalu i gniewu, po smutek, rozpacz i bezradność. Zapewne stoisz teraz przed dużymi zmianami, potrzebujesz na nowo ułożyć swoje życie, podołać organizacyjnym i finansowym wyzwaniom, jakie niesie ze sobą rozstanie. Być może zadajesz sobie pytanie: jak w tym wszystkim wspierać jeszcze dziecko? Ono oczywiście bardzo potrzebuje Twojej pomocy, ale nie będziesz w stanie mu jej dać, jeśli w pierwszej kolejności nie zadbasz o siebie. Używając metafory, dotyczącej pierwszej pomocy w przypadku turbulencji podczas lotu samolotem: to najpierw opiekun musi założyć na twarz maskę tlenową i dopiero, gdy zabezpieczy swoje możliwości oddychania, zakłada maskę dziecku. Porównanie to wydaje mi się szczególnie trafne w sytuacji rozwodu, która dla dorosłego może być bardzo trudna – jeśli przeżywasz teraz ciężkie chwile związane z rozstaniem, pomyśl o zadbaniu o siebie i swoje potrzeby, poszukaniu pomocy dla siebie. Dopiero, gdy Ty „podładujesz swoje baterie”, będziesz mieć siłę, by wspierać swoje dziecko. Pamiętaj, że nie musisz ze wszystkim radzić sobie sam(a), możesz poprosić o pomoc i to będzie wyraz siły i dojrzałości.

Rozwód to dla większości osób prawdziwe trzęsienie ziemi pod nogami – zburzeniu ulega stary ład, a nowy trzeba sobie dopiero poukładać. Jeśli jesteśmy rodzicami, w tym wszystkim towarzyszą nam dzieci – one mogą przeżywać szereg trudnych emocji, komunikując je na różne sposoby, np. poprzez agresję, czy wręcz przeciwnie – wchodząc w rolę przesadnie grzecznego, idealnego dziecka. Ważne, by te emocje zauważać, okazać dla nich akceptację, nazwać je, wspólnie się im przyglądać, szukać różnych strategii radzenia sobie. Dzieci potrzebują także usłyszeć, że nie są odpowiedzialne za tę sytuację, potrzebują czuć, że mają prawo dalej być dziećmi i że obok nich są dorośli, którzy – mimo tego, że mają trudny czas – potrafią o nie zadbać. Ważne jest, by dzieci nie były wciągane w konflikty między rodzicami, nie musiały opowiadać się po żadnej ze stron – one potrzebują i mamy, i taty, nawet jeśli rodzice nie są już razem. Wspieranie dzieci nie byłoby jednak możliwe bez zaopiekowania się sobą w pierwszej kolejności – zadbania o własne potrzeby, znalezienia dla siebie wsparcia. Szukając odpowiedzi na postawione w tytule artykułu pytanie, warto zapytać siebie: jak mogę pomóc sobie, by wzmocnić swoje zasoby i móc wspierać moje dziecko?

Autorka: Justyna Kobyra, psycholog dziecięcy

9 stycznia 2018

Nowsze wpisy

Starsze wpisy