Odrabianie prac domowych z dzieckiem, to czynność, która spędza rodzicom sen z powiek już od początku września. Choć pojawia się coraz więcej głosów, aby nie zadawać do domu lekcji, to taki system jeszcze nie działa i warto wiedzieć, jak wspierać dziecko, ale go nie wyręczać.

Czy odrabianie prac domowych ma w dzisiejszych czasach sens, kiedy wszystko można sprawdzić w internecie? Zdania są podzielone. My skupimy się na dobrych praktykach, które pomogą Tobie i Twojemu dziecku zachować równowagę pomiędzy obowiązkami a odpoczynkiem. To powinno pomóc Wam zminimalizować napięcia związane ze szkołą, które często prowadzą do konfliktów.

Jako psycholog dziecięcy spotykam w gabinecie dzieci przeciążone ilością zadawanego materiału. Uczniowie nie śpią tyle, ile powinni i są chronicznie zestresowani. Stres i napięcie udzielają się rodzicom, którzy chwytają się różnych pomysłów, aby zachęcić dziecko do nauki. Rodzice chcieliby, aby odrabianie prac domowych weszło dziecku w nawyk, więc często oferują atrakcyjne nagrody, ale też straszą karami, krzyczą, czy kontrolują aż na końcu pojawia się ignorancja wynikająca z bezsilności.

Odrabianie prac domowych to bardzo ważna kwestia, ale czasem też warto odpocząć — szczególnie, kiedy jesteś rodzicem.

Odrabianie prac domowych — wspieraj, ale nie wyręczaj

Im młodsze dziecko, tym bardziej potrzebuje wsparcia ze strony rodzica w odrabianiu prac domowych. Jak takie wsparcie ma jednak wyglądać? Czym różni się od obliczania za dziecko zadań z matematyki lub pisania wypracowań? Jak nie zapędzić się w „pomaganiu” w nauce, które ostatecznie kończy się odrabianiem lekcji za dziecko?

Jeśli odrabianie prac domowych ma przynieść Twojemu dziecku jakąkolwiek korzyść — utrwalić materiał, dowiedzieć się czegoś nowego, wyćwiczyć jakąś umiejętność — dziecko musi to zrobić samodzielnie. Na pewno nie perfekcyjnie, ale właśnie samodzielnie. Ważną zatem rzeczą będzie danie dziecku znać, że może liczyć na wsparcie. Natomiast Ty, jako rodzic, nie jesteś od tego, by wykonywać za nie prac domowych czy uczyć je (za odrabianie prac domowych odpowiada dziecko, za uczenie — nauczyciel).

Jeśli dziecko prosi Cię o pomoc, możesz umówić się, że pierwszy przykład wykonacie wspólnie, omówicie różne wątpliwości, a pozostałe dziecko zrobi już samo. Jeśli Twoje dziecko ma do napisania wypracowanie — razem przedyskutujcie różne pomysły na to, jak je napisać, wspólnie stwórzcie konspekt pracy. Samo pisanie zostaw już dziecku.

Przy starszych dzieciach (do ostatnich klas szkoły podstawowej) pomocne mogą okazać się takie pytania:

• Jakiej pomocy ode mnie oczekujesz?
• Jak zamierzasz przygotować się do tego sprawdzianu/ projektu?
• Czego potrzebujesz, że by zrobić to zadanie?
• Co jest dla Ciebie trudne?
• Od czego chcesz zacząć?
• Gdzie możesz poszukać informacji, których potrzebujesz?

Jesper Juul, duński pedagog i terapeuta, powiedział kiedyś, że „(…) dzieciństwo jest jak maraton. My, dorośli, możemy stać na trasie, kibicować, podawać napoje i jedzenie, ale dzieci muszą go przebiec same. Nie możemy zrobić tego za nich ani zanieść ich na metę na rękach.” Myślę, że ten cytat doskonale oddaje także to, jaka powinna być rola rodzica w obszarze dziecięcych prac domowych.

Wzmacniaj odpowiedzialność — to bardzo ważna kwestia odrabiania prac domowych

Tak jak pisałam wyżej, za odrabianie prac domowych odpowiada Twoje dziecko i warto uczyć je tego już od najmłodszych lat. Taka nauka odpowiedzialności może polegać na tym, że dajesz dziecku okazję do samodzielnego wykonywania prac domowych, nawet jeśli pojawią się tam jakieś niedociągnięcia czy nie wszystko będzie zrobione. Może też dotyczyć tego, że pozwalasz dziecku na poniesienie naturalnych konsekwencji tego, że nie zrobi pracy domowej, gdy nie chce. Taką konsekwencją może być konieczność wytłumaczenia się nauczycielowi czy otrzymanie złej oceny. Nie przypominaj dziesiąty raz, nie szantażuj, nie obiecuj nagród, nie odrabiaj w pośpiechu pracy domowej za syna/ córkę. Pozwól, by dziecko poszło do szkoły z nieodrobioną pracą domową.

Prawdę mówiąc, jeśli bardzo nie chce jej zrobić i zostanie do tego przymuszone i tak niczego się nie nauczy. Nauce sprzyja chęć i ciekawość, a nie presja. Po całej sytuacji porozmawiaj z dzieckiem o tym, jak się czuło, gdy musiało zgłosić nauczycielowi brak pracy domowej. Zapytaj, czy ma jakiś pomysł, jak w przyszłości może uniknąć podobnych sytuacji albo co ewentualnie może zrobić w obecnej. Pamiętaj, że pomysły powinny wyjść od dziecka, jeśli to doświadczenie ma wzmacniać w nim odpowiedzialność.

Zadbaj o odpowiednią ilość czasu oraz warunki

Czego potrzeba dzieciom po szkole, po kilku godzinach spędzonych w ławce, poświęconych nauce? Z pewnością nie kolejnego maratonu nad książkami. Czas po lekcjach powinien być spożytkowany na odpoczynek, rozwijanie swoich pasji i zainteresowań, pobycie z rodziną, kolegami, koleżankami czy zwyczajne ponudzenie się. Obowiązki są ważne, ale nie mogą wypełniać dziecku całego popołudnia.

Ile zatem czasu powinno przeznaczać dziecko na prace domowe? Niektórzy specjaliści od edukacji proponują wprowadzenie zasady 10 minut przypadających na każdą klasę. Czyli 7-latek poświęca na wykonanie dodatkowego ćwiczenia w domu maksymalnie 10 minut, a jego kolega z IV klasy 40 minut. U dzieci z ostatnich klas szkoły podstawowej można wprowadzić „godzinę nauki” i ten czas spożytkować na odrobienie prac domowych czy przygotowanie się do kolejnego dnia. Oczywiście takie ramy czasowe są propozycją i nie trzeba podchodzić do nich na sztywno. Nic się nie stanie, jeśli zdarzy się, że IV-klasista spędzi raz nad zadaniami z matematyki pełną godzinę. Z drugiej strony – szkodliwe może być dopuszczanie do sytuacji, w której ten sam czwartoklasista będzie codziennie siedział nad książkami po 3 godziny albo i więcej.

Warunki, w jakich uczy się Twoje dziecko nie są bez znaczenia. Istotne jest odpowiednie miejsce, oświetlenie, brak nadmiaru „rozpraszaczy” takich jak: włączony telewizor, radio, telefon wibrujący co chwilę. „Rozpraszaczem” może też być zbyt wysoka/ niska temperatura albo burczący brzuch. Niezwykle istotną kwestią jest atmosfera w domu. Jeśli w rodzinie panuje napięcie i/ lub dochodzi do częstych konfliktów, to w takich warunkach dziecku może być bardzo trudno skupić się na nauce i rozwoju.

Gdy pracy domowej jest za dużo…

Czasami zdarza się, że dziecko w IV albo V klasie wraca do domu ze szkoły z całą listą zadań domowych: 3 strony ćwiczeń z matematyki, wypracowanie z polskiego, przygotowanie makiety na przyrodę, nauka do sprawdzianu z języka obcego… A dodatkowo pani z historii zapowiedziała, że jutro będzie przepytywała albo zrobi kartkówkę… Jak to wszystko zmieścić w godzinie dziennie? Czasami zwyczajnie się nie da; prac domowych jest za dużo i dziecko musiałoby siedzieć kilka godzin, by ze wszystkim zdążyć.

W takiej sytuacji warto szczerze porozmawiać z wychowawcą albo dyrektorem szkoły, do której chodzi dziecko. Zwłaszcza, jeśli widzisz, że jest ono przemęczone a nauka nie sprawia mu już żadnej przyjemności. Praca domowa, jeśli w ogóle zadawana, powinna rozwijać dziecko i zachęcać do pogłębiania danego tematu. Nie powinna przyczyniać się do spadku samopoczucia i być powodem rezygnacji z różnych ważnych aktywności czy odpoczynku. Dorośli organizujący naukę dzieci odpowiadają za to, by stawiać przed dziećmi realne wymagania. Ty, jako rodzic, masz prawo się o to upomnieć.

Ciekawe i angażujące prace domowe, zwłaszcza w przypadku starszych uczniów, mogą wesprzeć proces uczenia się. Nie może być ich jednak zbyt dużo, nie mogą być nudne i odtwórcze. Co ważne – niepokojące jest, jeśli prace domowe powodują w dziecku (a czasami nawet w całej rodzinie) dużo stresu i napięcia. W takiej sytuacji należy przyjrzeć się bliżej tematowi i poszukać wspierających rozwiązań – mam nadzieję, że wskazówki z dzisiejszego wpisu okażą się w tym pomocne.

Autorka: Justyna Kobyra, psycholog dziecięcy

Wystarczy włączyć telewizor, by zobaczyć dzieci w reklamach, serialach, filmach. Od dawna obecne są także na wybiegach, billboardach, w katalogach i gazetkach reklamowych. Występują na deskach profesjonalnych teatrów. Ostatnimi czasy dużą popularnością cieszą się programy telewizyjne typu talent show z udziałem dzieci.

Występ dziecka w reklamie, sesji zdjęciowej czy filmie często może kojarzyć się z wielką przygodą, „furtką” otwierającą liczne drzwi, sposobem na zyskanie większej pewności siebie czy po prostu ogromną frajdą. Mniej mówi się o tym, że jest to po prostu praca – czasami ciężka, stresująca, wymagająca wyrzeczeń.

Zgodnie z polskim prawem, by dziecko do ukończenia przez nie 16 roku życia mogło wziąć udział w reklamie czy wystąpić w filmie, potrzebna jest między innymi zgoda jego rodziców lub opiekunów prawnych. Taką decyzję warto podjąć świadomie, rozważając zarówno potencjalne korzyści, jak i ryzyko.

Do źródeł

Twoje dziecko bryluje w szkolnych przedstawieniach? Nauczycielka od muzyki już nie raz wspominała Ci, że Twoja córka ma świetne wyczucie rytmu i słuch muzyczny? Imprezy rodzinne nie odbywają się już bez wystąpień Twojej pociechy? Być może dostrzegasz, że Twoje dziecko ma talent muzyczny, lubi występy, lubi taniec. Być może już nie raz to słyszałeś/aś od nauczycieli, bliższej i dalszej rodziny, sąsiadów. Może sam/a masz na swoim koncie występy w amatorskim teatrze, może zawsze chciałeś/aś występować na scenie… Może masz znajomych, których dziecko jest zapisane do agencji artystycznej i słyszałeś/aś od nich, że warto, że to fajna sprawa.

Powodów, dla których w głowie rodzica pojawia się myśl o tym, żeby dziecko wzięło udział w castingu do reklamy, serialu czy filmu może być mnóstwo. Najczęściej padają te związane z rozwijaniem pasji dziecka. Ale czy na pewno tylko o to chodzi? Skąd pomysł, by rozwijać zainteresowania teatralne dziecka, prowadząc je na casting do reklamy jogurtów zamiast zapisując na kółko teatralne? Warto być tu wobec siebie szczerym i samemu sobie odpowiedzieć na pytanie – dlaczego chcę zgodzić się na udział dziecka w danym przedsięwzięciu zarobkowo – artystycznym? Może jest tak, że to Tobie bardziej zależy na tym, by dziecko wystartowało w jakimś castingu – miało na przykład „lepszy start”, było w czymś wyróżniające się, miało sukcesy. Może ma spełnić Twoje aspiracje o pracy w szeroko pojętej branży artystycznej czy w ogóle byciu „kimś znanym”? Nawet jeśli dziecko nie usłyszy tego wprost, będzie czuło, że pod jego udziałem w telewizji czy na planie filmowym jest jakieś „drugie dno”, będzie wyczuwało, że rodzicom bardzo zależy, że ono nie może zawieść. Taka presja może być dla niejednego dziecka zbyt dużym ciężarem. Bardzo ważne jest, żebyś jako rodzic potrafił/a oddzielić własne marzenia, aspiracje, niezaspokojone potrzeby od marzeń, potrzeb czy celów dziecka i nie obciążał/a tym, co Twoje syna czy córki.

Sytuacja może wyglądać inaczej – Ty masz różne wątpliwości, a Twoje dziecko bardzo nalega, żebyś zapisał/a je do agencji artystycznej i pozwolił/a brać udział w castingach. W takiej sytuacji po prostu porozmawiaj z dzieckiem: zapytaj, z jakiego powodu marzy o udziale w castingach, dlaczego jest to takie ważne, dlaczego akurat teraz tego tak bardzo chce. Zapytaj, jakie ma wyobrażenia na temat udziału w castingach. Jak planuje pogodzić castingi ze szkołą, kto miałby z nim/ z nią na nie jeździć. Spróbuj dobrze poznać motywację dziecka, podziel się własnymi przemyśleniami i wątpliwościami. Pamiętaj jednak, żeby nie wybrzmiały one w formie monologu czy zarzutów kierowanych pod adresem dziecka. W trakcie takiej rozmowy spróbuj poszukać wspólnie z dzieckiem, jakie potrzeby stoją za pomysłem udziału w castingu i czy rzeczywiście jest to najlepsza droga do ich zaspokojenia.

Backstage, czyli jak może wyglądać rzeczywistość

Dzieci, które pracują na planach filmowych, w reklamach czy przy sesjach zdjęciowych muszą mierzyć się z wieloma wyzwaniami. Jednym z nich jest konieczność konfrontowania się z przegraną i odrzuceniem. Zanim dziecko trafi na plan zdjęciowy, musi najpierw wziąć udział w castingu. Czasami w wielu castingach, a czasami na castingach się kończy. Czy chodzenie na castingi jest dla dziecka przyjemnością? Czy na pewno traktuje ten temat „lekko”, jak zabawę? Zabawa, z definicji, jest czynnością dobrowolną, jest celem samym w sobie, towarzyszy jej radość płynąca z faktu bawienia się. Czy w przypadku udziału dziecka w castingach może być mowa o tym, że są one celem samym w sobie? Przecież chodzi tu jednak o wzięcie udziału w reklamie/ filmie/ przedstawieniu teatralnym etc., a casting ma być jedynie drogą do celu. Dziecko, nawet małe, może to czuć, zwłaszcza, jeśli rodzic ma duże oczekiwania związane z udziałem syna czy córki w eliminacjach. Czy Twoje dziecko chodzi na castingi dobrowolnie? Czy to jest jego/ jej pomysł od początku do końca? Czy jak widzisz swoje dziecko na castingu, to masz pewność, że jest tam szczęśliwe, naprawdę chce tam być?

W sytuacji przegranego castingu dzieci mogą zareagować różnie. Będą takie, które przyjmą to raczej na spokojnie, będą takie, którym będzie ciężko i będą potrzebowały wtedy dużo wsparcia. Na uwagę rodzica zasługuje także fakt, że młodsze dzieci nie potrafią odróżnić nieudanego castingu od oceny siebie jako osoby – one nie pomyślą „dziś miałem/am gorszy dzień” tylko „jestem beznadziejny”. Jeśli rodzic będzie przeżywał nieudany występ swojej pociechy, dziecko nie pomyśli „to są emocje mojej mamy. To są jej oczekiwania, jej ambicje i jej jest teraz w związku z tym trudno”, ono pomyśli „to moja wina, że mama się zawiodła”.

Rzeczywistością młodych aktorów jest też codzienne „gimnastykowanie się” w celu pogodzenia szkoły i pracy. Dziecko jest zwalniane z lekcji, żeby móc być na planie. Po skończonej pracy musi nadganiać z zaległościami. Dla dziecka w wieku szkolnym to szkoła jest główną formą aktywności, jest czymś, czym dla dorosłego jest praca. Można zatem powiedzieć, że dzieci pracujące na rzecz branży artystycznej de facto „mają dwa etaty”. Może to generować sporo stresu i zmęczenia. Inną sprawą są relacje z rówieśnikami – czasami dziecko, którego twarz jest rozpoznawalna styka się z zazdrością ze strony kolegów i koleżanek.

Pojawiającej się w głowie myśli „może moje dziecko mogłoby spróbować sił w reklamie/ filmie/ serialu” warto przyjrzeć się z każdej strony. Odpowiedzieć sobie szczerze na szereg różnych pytań (na przykład tych, które pojawiły się w dzisiejszym wpisie), przeanalizować dobrze sytuację. Decyzja jest poważna i może nieść za sobą różne, nie zawsze pozytywne konsekwencje. Konsekwencje, które najdotkliwiej odczuje dziecko.

Autorka: Justyna Kobyra, psycholog dziecięcy