William Shakespeare (Szekspir) to jeden z najważniejszych pisarzy na całym świecie. Wiele stworzonych przez niego postaci to dla Europejczyków symbole kulturowe, które niosą w sobie ogromną liczbę znaczeń i interpretacji. Szekspir nie tylko dał nam Hamleta czy Lady Makbet, lecz także istotnie wpłynął na rozwój języka angielskiego.
- William Szekspir to jeden z najsłynniejszych pisarzy, a jego bohaterowie są znani na całym świecie.
- Zawdzięczamy mu setki słów i popularnych powiedzeń, których używamy do dziś, jak np. „ślepa miłość”.
- Pisarz nauczył Anglików tworzyć nowe wyrazy za pomocą przedrostka „un-”, co bardzo wzbogaciło ich język.
- Szekspir pokazał, jak bawić się językiem i używać go w kreatywny sposób.
Co pamiętasz z dzieł Szekspira?
Kluczem do wpływu Szekspira na dzisiejszą angielszczyznę były jego kroniki historyczne, sonety, największe dramaty, takie jak Makbet, Hamlet, Król Lear, Tytus Andronikus, słynne komedie z Kupcem weneckim i Wieczorem Trzech Króli na czele, czy wyjątkową Burzą.
Dla wielu czytelników na całym świecie Szekspir to twórca wyjątkowych fabuł i postaci, które jak w soczewce zbierają kompleks problemów ludzkiej egzystencji. Autor Otella proponuje bohaterów bardzo wyrazistych, elektryzujących, trudnych do zapomnienia. To też sprawia, że język, jakim się one posługują, mógł mieć tak dużą siłę oddziaływania na zmiany w angielszczyźnie. Choć tutaj mówić trzeba chyba o układzie wiązanym, bowiem sposób wypowiedzi tych postaci, niecodzienny, często bardzo kreatywny, przekraczający stosowane za czasów Szekspira reguły, istotnie wpływał na sposób ich odbioru.
Słówka prosto od Szekspira
Szekspirowi zawdzięczamy z pewnością bardzo wiele konkretnych słów i sformułowań, które weszły do codziennej angielszczyzny:
- ploteczki jako gossip,
- zazdrość z okiem zielonym – the green-eyed monster,
- uczciwa gra – fair play,
- stworzony do czegoś – to the manner born,
- z zapartym tchem – with bated breath,
- szukać wiatru w polu – go on a wild-goose chase,
- ślepa miłość – love is blind,
- coś się święci – foul play,
- więcej (np. w działaniach) smutku niż gniewu – more in sorrow than in anger.
To wszystko cytaty z tekstów, takich jak Sen nocy letniej, Otello, Burza, Kupiec wenecki, Romeo i Julia czy Hamlet. Co ważne, mowa nie tylko o wyrażeniach, lecz także o słowach, które po raz pierwszy wprowadził autor Makbeta, taki jak: assassination, excitement, go-between. Jest ich nie kilka, kilkanaście czy kilkadziesiąt, a kilkaset.
Magiczny przedrostek
Szekspirowi zawdzięczamy jednak nie tylko pojedyncze zwroty czy pojawienie się konkretnych słówek, ale wpływ na mechanizmy tworzenia się nowych leksemów w języku angielskim. W języku tym istnieje ponad 300 słów, które zaczynają się od un-. Jak myślicie, gdzie znajdziemy pierwsze takie użycie?
Tak, to właśnie Szekspira zawdzięczamy obecność w języku angielskim słów takich jak unspeak czy uncomfortable. Nie chodzi tutaj jednak o samo użycie konkretnego słowa przez brytyjskiego twórcę, a o uruchomienie cennego mechanizmu. Ciekawy przykład u samego Szekspira znaleźć można w Makbecie, kiedy Lady Makbet wzywa duchy, które mają odsunąć „precz jej kobiecą naturę” i używa tutaj formuły unsex. Bohaterowie jego tekstów używają także słów takich jak unswear, unspeak czy unshout. Więcej o historii języka angielskiego pisaliśmy już na blogu.
Historia języka angielskiego. Skąd się wziął współczesny angielski?
Językowa kreatywność
Specjaliści od języka przekonują, że Szekspirowi zawdzięczamy coś znacznie ważniejszego niż tylko konkretne słówka, idiomy czy wykorzystanie przedrostków albo tak słynne frazy jak to be or not to be. Autor Burzy uczy bowiem przede wszystkim kreatywnie korzystać z języka. Zaprasza do zabawy możliwościami słownikowymi, regułami gramatycznymi. Oczywiście dzisiaj czytanie Szekspira w oryginale nie jest najprostsze, bo język angielski bardzo od tego czasu się zmienił (szczególnie pod kątem zapisu i fonetyki). Natomiast jeśli już podejmiesz to wyzwanie, to można odkryć naprawdę fenomenalne zabawy Szekspira z językiem.
Na przykład w języku angielskim jeden wyraz może obsługiwać kilka różnych części mowy, a co za tym idzie, mieć bardzo wiele różnych (często wcale nie tak bliskich sobie nawzajem) znaczeń. Przykładem takiego słowa może być round, które w odpowiednim kontekście będzie:
- rzeczownika (np. the next round – następna runda),
- czasownika (np. to round the corner – skręcać za róg),
- przysłówka (np. all year round – przez cały rok),
- przymiotnika (np. a round ball – okrągła piłka),
- przyimka (np. round the corner – za rogiem).
Jak się pewnie domyślacie, Szekspir z takich możliwości korzysta bardzo chętnie, dodając w ten sposób wypowiedziom swoich postaci więcej dramatyzmu, zaskakując tym samym odbiorcę. W Hamlecie na przykład główny bohater aktorom rekomenduje grę będącą zaprzeczeniem mouth. Chodzi tutaj o bezgłośną grę, pantomimę, natomiast samo użycie rzeczownika mouth jako czasownika jest zaskakujące i podnosi jeszcze dramaturgię sceny.
Ciekawe jest samo rozszyfrowywanie takich miejsc, ich analiza oraz interpretacja, natomiast na wyższym poziomie refleksji uznać można, że Szekspir po prostu zachęca do tego, by język obserwować, czerpać z niego i reagować nim na to, co się wokół nas dzieje.
Zdjęcie: Mike B | Pexels
Sprawdź też: