Ju\u017c za niespe\u0142na miesi\u0105c b\u0119dziemy obchodzi\u0107 Dzie\u0144 Wszystkich \u015awi\u0119tych i Dzie\u0144 Zaduszny. To czas, kt\u00f3ry wyj\u0105tkowo sprzyja refleksji na temat \u015bmierci, straty i przemijania. Tematy te wywo\u0142uj\u0105 cz\u0119sto wiele przykrych uczu\u0107, wspomnie\u0144, my\u015bli. Mimo, \u017ce s\u0105 trudne, to nieod\u0142\u0105cznie wpisane w nasze \u017cycie. Ka\u017cdy w pewnym momencie styka si\u0119 w swoim \u017cyciu z tematem \u015bmierci czy straty. Dotyczy to tak\u017ce dzieci. Nie spos\u00f3b, by je przed tym \u201eochroni\u0107\u201d. One tak\u017ce do\u015bwiadczaj\u0105 w \u017cyciu r\u00f3\u017cnych strat, mog\u0105 by\u0107 \u015bwiadkami \u015bmierci bliskiej osoby. Zamiast wi\u0119c spala\u0107 si\u0142y i energi\u0119 na oszcz\u0119dzanie dziecku rozmowy na temat odchodzenia, warto spr\u00f3bowa\u0107 wsp\u00f3lnie podj\u0105\u0107 ten temat.<\/p>\n
<\/p>\n
By\u0107 mo\u017ce nadchodz\u0105cy, listopadowy czas, wizyty na cmentarzu, b\u0119d\u0105 dobr\u0105 okazj\u0105 do rozmowy z dzieckiem na temat \u015bmierci. Tylko jak ten temat poruszy\u0107? To dylemat wielu rodzic\u00f3w, kt\u00f3rzy chcieliby porozmawia\u0107 z dzieckiem na ten temat, ale boj\u0105 si\u0119 lub nie wiedz\u0105, jak zacz\u0105\u0107. W dzisiejszym wpisie przeczytasz o tym, jak rozmawia\u0107 z dzieckiem o\u00a0\u015bmierci i stracie, by taka rozmowa dawa\u0142a ukojenie, uwra\u017cliwia\u0142a, by\u0142a okazj\u0105 do refleksji.<\/p>\n\n
Je\u015bli w \u017cyciu dziecka lub rodziny wydarzy\u0142a si\u0119 sytuacja trudna, zwi\u0105zana ze \u015bmierci\u0105 cz\u0142onka rodziny, dziecko potrzebuje, by z nim o tym porozmawia\u0107. Nie odk\u0142adaj takiej rozmowy na za rok, \u201egdy dziecko b\u0119dzie starsze\u201d, nie m\u00f3w sobie, \u017ce porozmawiacie \u201ew\u00a0wakacje, jak b\u0119dzie mia\u0142o mniej obowi\u0105zk\u00f3w\u201d, nie czekaj a\u017c \u201esytuacja si\u0119 wyciszy\u201d. Dziecko i tak wyczuje, \u017ce \u201eco\u015b\u201d si\u0119 wydarzy\u0142o, b\u0119dzie widzia\u0142o \u0142zy rodzic\u00f3w czy ich smutne, napi\u0119te twarze. Nie b\u0119dzie jednak wiedzia\u0142o, o co w tym wszystkim chodzi.<\/p>\n\n
Z tej niewiedzy zrodzi si\u0119 prawdopodobnie jeszcze wi\u0119ksza niepewno\u015b\u0107 i l\u0119k. Dziecko mo\u017ce zacz\u0105\u0107 snu\u0107 napawaj\u0105ce go przera\u017ceniem fantazje na temat tego, co mog\u0142o si\u0119 wydarzy\u0107 lub obwini siebie za to, \u017ce rodzice s\u0105 smutni. By oszcz\u0119dzi\u0107 tego dziecku, nie zwlekaj d\u0142ugo z rozmow\u0105 na temat \u015bmierci w rodzinie. Ono i tak b\u0119dzie j\u0105 prze\u017cywa\u0142o. A dzi\u0119ki szczerej rozmowie i Twojej blisko\u015bci, b\u0119dzie przynajmniej wiedzia\u0142o, co si\u0119 wydarzy\u0142o i \u017ce to nie jego wina. To z pewno\u015bci\u0105 obni\u017cy dzieci\u0119cy l\u0119k i da cho\u0107 troch\u0119 poczucia bezpiecze\u0144stwa w ca\u0142ej sytuacji.<\/p>\n\n
Czasami jest tak, \u017ce dziecko w zwyczajnej, neutralnej sytuacji (np. podczas wsp\u00f3lnego posi\u0142ku) zadaje pytania o \u015bmier\u0107, strat\u0119, chorob\u0119\u2026 Mo\u017ce to by\u0107 zwi\u0105zane z tym, \u017ce gdzie\u015b o tym us\u0142ysza\u0142o i potrzebuje dopyta\u0107, bardziej oswoi\u0107 si\u0119 z tematem, u\u0142o\u017cy\u0107 go sobie w g\u0142owie. Co jednak cz\u0119sto s\u0142yszy w\u00a0odpowiedzi? \u201eNie martw si\u0119 tym, ciebie to nie dotyczy\u201d, \u201ejak b\u0119dziesz starszy to zrozumiesz\u201d, \u201eto nie s\u0105 tematy na niedzielny obiad, porozmawiajmy o czym\u015b przyjemniejszym\u201d. Z neutralnej sytuacji, w\u00a0kt\u00f3rej kierowane ciekawo\u015bci\u0105 dziecko zadaje pytanie, robi si\u0119 sytuacja niezr\u0119czna, z wyczuwalnym napi\u0119ciem. Dziecko dostaje sygna\u0142 \u201eto trudny temat. Nawet go nie zaczynajmy!\u201d Wi\u0119c nast\u0119pnym razem ju\u017c nie zapyta, w ko\u0144cu i tak nie dostanie odpowiedzi\u2026<\/p>\n\n
Sprawa jednak nie zostaje rozwi\u0105zana \u2013 ciekawo\u015b\u0107 dziecka nie zosta\u0142a zaspokojona, a jego niepok\u00f3j prawdopodobnie wzr\u00f3s\u0142. \u201eSkoro nawet doro\u015bli nie chc\u0105 rozmawia\u0107 na ten temat, to musi by\u0107 on naprawd\u0119 przera\u017caj\u0105cy\u201d – my\u015bli dziecko. Do tego zosta\u0142o ono z tym wszystkim samo. Pami\u0119taj, \u017ce prawdopodobnie nigdy nie b\u0119dzie \u201eidealnego momentu\u201d na rozmow\u0119 o trudnych tematach, zwi\u0105zanych ze \u015bmierci\u0105 czy inn\u0105 strat\u0105. Nie czekaj wi\u0119c na niego. Obserwuj dziecko i pod\u0105\u017caj za jego ciekawo\u015bci\u0105. Je\u015bli zadaje Ci trudne pytania, nie zbywaj go, staraj si\u0119 na nie odpowiedzie\u0107 w spos\u00f3b prosty, tak jak potrafisz. Je\u015bli nie znasz odpowiedzi na jakie\u015b pytanie, po prostu to dziecku powiedz. Ono zrozumie. Ale jednocze\u015bnie b\u0119dzie widzia\u0142o, \u017ce si\u0119 starasz i \u017ce mo\u017ce do Ciebie przyj\u015b\u0107 w ka\u017cdej sprawie. To przekonanie jest dla dziecka na wag\u0119 z\u0142ota.<\/p>\n\n
Co, je\u015bli dziecko ma za sob\u0105 strat\u0119 kogo\u015b bliskiego, na przyk\u0142ad ukochanego dziadka, ale jeszcze nikt nigdy z nim o tym nie rozmawia\u0142, mimo, \u017ce min\u0119\u0142o ju\u017c sporo czasu? Nie marnuj go wi\u0119cej, to na pewno. Mo\u017ce w\u0142a\u015bnie nadchodz\u0105ce \u015awi\u0119to Zmar\u0142ych b\u0119dzie okazj\u0105 do pierwszej takiej rozmowy z dzieckiem, a\u00a0p\u00f3\u017aniej wsp\u00f3lnej wizyty na cmentarzu, wsp\u00f3lnego zapalenia \u015bwieczki na grobie dziadka?<\/p>\n\n
Cz\u0119sto doro\u015bli nie rozmawiaj\u0105 z dzie\u0107mi o \u015bmierci, odchodzeniu i stratach, poniewa\u017c nie wiedz\u0105, jakim j\u0119zykiem rozmawia\u0107 z dzieckiem. Co m\u00f3wi\u0107, \u017ceby dziecko si\u0119 nadmiernie nie wystraszy\u0142o? Czy ono zrozumie tak trudny temat? Co, je\u015bli b\u0119dzie go dr\u0105\u017cy\u0142o, a my nie b\u0119dziemy znali odpowiedzi na niekt\u00f3re pytania? Tak jak jednak pisa\u0142am powy\u017cej, dzieci potrzebuj\u0105 rozmawia\u0107 o \u015bmierci czy innego rodzaju utracie w momencie, gdy to ich dotyczy lub gdy zaciekawiaj\u0105 si\u0119 tym tematem. Dzi\u0119ki temu czuj\u0105 si\u0119 bardziej spokojne i bezpieczne. Ich ciekawo\u015b\u0107 zostaje zaspokojona, wi\u0119c nie ma przestrzeni na tworzenie r\u00f3\u017cnych, przera\u017caj\u0105cych fantazji. I wreszcie \u2013 dziecko czuje, \u017ce nie jest samo z tym tematem. Rozmawia\u0107 warto. Warto te\u017c robi\u0107 to umiej\u0119tnie. O czym w takim razie musisz pami\u0119ta\u0107?<\/p>\n\n
B\u0105d\u017a z dzieckiem szczery.<\/strong> Je\u015bli zmar\u0142o jego ukochane zwierz\u0105tko albo kto\u015b z rodziny, nigdy nie ok\u0142amuj dziecka. Nie m\u00f3w, \u017ce \u201edziadek wyjecha\u0142\u201d, nie kupuj drugiego, identycznego chomika, \u017ceby tylko dziecko si\u0119 nie zorientowa\u0142o. Powiedz prawd\u0119 s\u0142owami dostosowanymi do wieku dziecka, bez wchodzenia w\u00a0zbytnie szczeg\u00f3\u0142y. Je\u015bli na przyk\u0142ad dziecko b\u0119dzie pyta\u0142o, co si\u0119 dzieje z lud\u017ami po \u015bmierci, powiedz mu to, w co wierzysz i co jest zgodne z Twoim \u015bwiatopogl\u0105dem. I znowu \u2013 pami\u0119taj, \u017ce rozmawiasz z\u00a0dzieckiem, wi\u0119c dostosuj to, co m\u00f3wisz do wieku Twojego syna\/ c\u00f3rki.<\/p>\n\n M\u00f3w w prosty spos\u00f3b.<\/strong> Nie u\u017cywaj trudnych, patetycznych sformu\u0142owa\u0144. Unikaj przeno\u015bni. Dotyczy to zw\u0142aszcza rozm\u00f3w z przedszkolakami czy dzie\u0107mi w m\u0142odszym wieku szkolnym. Mog\u0105 one ich jeszcze nie zrozumie\u0107. Je\u015bli powiesz dziecku w wieku przedszkolnym, \u017ce \u201edziadek zasn\u0105\u0142 na wieki\u201d ono mo\u017ce nie zrozumie\u0107, o co ci chodzi. Dla niego czas jest jeszcze poj\u0119ciem abstrakcyjnym, wi\u0119c poj\u0119cie \u201ena wieki\u201d b\u0119dzie niejasne. Sformu\u0142owanie \u201edziadek zasn\u0105\u0142\u201d mo\u017ce ponadto wzbudza\u0107 w dziecku l\u0119k. Dziecko mo\u017ce si\u0119 obawia\u0107, \u017ce je\u015bli ono p\u00f3jdzie spa\u0107, to te\u017c spotka je to samo, co dziadka. Jest wiele takich nieprecyzyjnych wyja\u015bnie\u0144, kt\u00f3re mog\u0105 niepokoi\u0107 dzieci.<\/p>\n\n Inne to na przyk\u0142ad: \u201etata poszed\u0142 do anio\u0142k\u00f3w\u201d. Sformu\u0142owanie \u201eposzed\u0142\u201d sugeruje dziecku, \u017ce tata tak wybra\u0142. Chcia\u0142 i poszed\u0142. To ju\u017c niedaleko od pomy\u015blenia sobie, \u017ce \u201etata wola\u0142 i\u015b\u0107 do anio\u0142k\u00f3w ni\u017c by\u0107 tu ze mn\u0105\u201d. A dalej: \u201ejestem niedobry, skoro tata woli by\u0107 z anio\u0142kami ni\u017c ze mn\u0105\u201d. Je\u015bli chcesz wyja\u015bni\u0107 dziecku, \u017ce kto\u015b bliski umar\u0142 powiedz to prosto i zgodnie z prawd\u0105 \u2013 na przyk\u0142ad, \u017ce \u201etata umar\u0142. Jego serce przesta\u0142o bi\u0107. Przesta\u0142 oddycha\u0107, a jego cia\u0142o nic nie czuje\u201d. Nie b\u00f3j si\u0119 u\u017cywa\u0107 takich s\u0142\u00f3w jak \u201e\u015bmier\u0107\u201d czy \u201eumar\u0142\u201d, one po prostu opisuj\u0105 to, co si\u0119 wydarzy\u0142o.<\/p>\n\n M\u00f3w tyle, ile dziecko potrzebuje us\u0142ysze\u0107.<\/strong> Niekt\u00f3rzy doro\u015bli maj\u0105 pokus\u0119, by w rozmowie z dzieckiem opowiedzie\u0107 mu w szczeg\u00f3\u0142ach o danym problemie, np. powa\u017cnej chorobie mamy. Niekt\u00f3rzy czyni\u0105 z\u00a0dziecka swojego powiernika, bo trudno im poradzi\u0107 sobie z w\u0142asnymi emocjami. W obu tych przyk\u0142adach ulg\u0119 odczuwa doros\u0142y, jednak dzieje si\u0119 to kosztem dziecka. Dla dziecka sytuacja bycia powiernikiem i opiekunem osoby doros\u0142ej jest zbyt trudna do uniesienia. Dzieci pokazuj\u0105, ile potrzebuj\u0105 si\u0119 dowiedzie\u0107, wystarczy ich uwa\u017cnie s\u0142ucha\u0107 i obserwowa\u0107 w trakcie rozmowy. Je\u015bli dziecko zadaje pytania, staraj si\u0119 na nie odpowiada\u0107 w prosty spos\u00f3b. M\u00f3w tyle, o ile dziecko pyta, a\u00a0nie tyle, ile Ty potrzebujesz z siebie \u201ewyrzuci\u0107\u201d. Je\u015bli masz potrzeb\u0119 rozmowy, zawsze mo\u017cesz zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 z ni\u0105 do bliskiego Ci doros\u0142ego, nie obsadzaj\u0105c dziecka w roli powiernika.<\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n Rozmowy o \u015bmierci czy przemijaniu s\u0105 trudne tak\u017ce dlatego, \u017ce wzbudzaj\u0105 wiele nieprzyjemnych emocji: smutek, cierpienie, bezradno\u015b\u0107, \u017cal, t\u0119sknot\u0119, z\u0142o\u015b\u0107. I to nie tylko w dziecku, ale tak\u017ce w rodzicu. Te emocje maj\u0105 prawo si\u0119 pojawi\u0107, s\u0105 zupe\u0142nie naturalne, cho\u0107 jednocze\u015bnie bardzo trudne. Nie ukrywaj ich przed dzieckiem. Je\u015bli jest ci bardzo smutno i chcesz p\u0142aka\u0107, nie t\u0142um tych prze\u017cy\u0107 w sobie. B\u0119d\u0105c autentyczn\u0105\/ autentycznym, pokazujesz dziecku, \u017ce ono tak\u017ce ma prawo pokazywa\u0107 na zewn\u0105trz swoje uczucia. Pokazujesz, \u017ce p\u0142acz oczyszcza i \u017ce to nie wstyd czasami p\u0142aka\u0107, gdy jest nam smutno. Podkre\u015bl jednak, \u017ce to jest Tw\u00f3j smutek, Tw\u00f3j p\u0142acz. \u017be teraz tego potrzebujesz i to ci pomaga. Dziecko mo\u017ce widzie\u0107 Twoje \u0142zy, to, \u017ce jest ci smutno, \u017ce prze\u017cywasz ci\u0119\u017cki czas. Jednak potrzebuje us\u0142ysze\u0107 te\u017c, \u017ce nie musi ci\u0119 pociesza\u0107, \u017ce nie jest odpowiedzialne za Twoje uczucia i \u017ce ma prawo t\u0119 sytuacj\u0119 prze\u017cywa\u0107 na sw\u00f3j spos\u00f3b.<\/p>\n\n Czasami mo\u017ce si\u0119 zdarzy\u0107, \u017ce Twoje emocje Ci\u0119 przyt\u0142ocz\u0105 i nie b\u0119dziesz mie\u0107 przestrzeni na zajmowanie si\u0119 emocjami dziecka. Popro\u015b wtedy, by kto\u015b inny porozmawia\u0142 z dzieckiem i da\u0142 mu wsparcie. Kto\u015b, kto nie prze\u017cywa danej sytuacji tak intensywnie, ma wi\u0119kszy dystans i dzi\u0119ki temu b\u0119dzie w stanie skupi\u0107 si\u0119 na dziecku. W rozmowie o \u015bmierci i stracie dziecko potrzebuje us\u0142ysze\u0107 od doros\u0142ego, \u017ce ma prawo by\u0107 smutne, z\u0142e, roz\u017calone, a nawet w\u015bciek\u0142e. Potrzebuje, \u017ceby doros\u0142y zaciekawi\u0142 si\u0119 tym, jak dziecko prze\u017cywa t\u0119 sytuacj\u0119. Pami\u0119taj te\u017c, \u017ce jednocze\u015bnie dziecko ma prawo nadal by\u0107 dzieckiem i na sw\u00f3j spos\u00f3b prze\u017cywa\u0107 strat\u0119. Mo\u017ce potrzebuje si\u0119 pobawi\u0107, pobiega\u0107, i\u015b\u0107 na plac zabaw? Nie musi ca\u0142y czas siedzie\u0107 w k\u0105ciku i p\u0142aka\u0107 i to nie znaczy, \u017ce nie t\u0119skni, \u017ce nie brakuje mu osoby, kt\u00f3ra odesz\u0142a. Nie ma jednego, w\u0142a\u015bciwego patentu na prze\u017cywanie \u2013 zar\u00f3wno w\u015br\u00f3d doros\u0142ych, jak i w\u015br\u00f3d dzieci.<\/p>\n\n\n W kolejnym wpicie podpowiem kilka warto\u015bciowych ksi\u0105\u017cek dla dzieci, kt\u00f3re poruszaj\u0105 temat \u015bmierci czy szerzej \u2013 straty. Wsp\u00f3lne czytanie ksi\u0105\u017cki mo\u017ce by\u0107 dobrym wst\u0119pem do rozmowy z dzieckiem na takie tematy.<\/p>\n\n Autorka: Justyna Kobyra, psycholog dzieci\u0119ca<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Ju\u017c za niespe\u0142na miesi\u0105c b\u0119dziemy obchodzi\u0107 Dzie\u0144 Wszystkich \u015awi\u0119tych i Dzie\u0144 Zaduszny. To czas, kt\u00f3ry wyj\u0105tkowo sprzyja refleksji na temat \u015bmierci, straty i przemijania. Tematy te wywo\u0142uj\u0105 cz\u0119sto wiele przykrych uczu\u0107,…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2932,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[145,146],"class_list":["post-2928","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wychowanie","tag-rozmowa-z-dzieckiem","tag-smierc"],"acf":[],"yoast_head":"\nEmocje w rozmowie<\/strong><\/h2>\n