Jako rodzic mo\u017cesz czu\u0107 si\u0119 bezsilny, kiedy Twoje dziecko odczuwa l\u0119k, zw\u0142aszcza gdy nie docieraj\u0105 do niego r\u00f3\u017cne pr\u00f3by uspokojenia czy racjonalne t\u0142umaczenia. By\u0107 mo\u017ce odczuwasz frustracj\u0119, z\u0142o\u015b\u0107, zniecierpliwienie albo martwisz si\u0119 o to, jak Twoje dziecko poradzi sobie w przysz\u0142o\u015bci. Widzisz, jak l\u0119k i zamartwianie si\u0119 ograniczaj\u0105 jego potencja\u0142 i sprawiaj\u0105, \u017ce czuje si\u0119 nieszcz\u0119\u015bliwe. Zastanawiasz si\u0119, jak pom\u00f3c dziecku i co jako rodzic mo\u017cesz zrobi\u0107. Poni\u017cej znajdziesz kilka wskaz\u00f3wek.<\/p>\n\n\n
Kiedy m\u00f3wimy o tym, \u017ce dzieci mog\u0105 si\u0119 ba\u0107 r\u00f3\u017cnych rzeczy, czasami wymiennie u\u017cywamy poj\u0119cia strachu lub l\u0119ku. Nie oznaczaj\u0105 one jednak tego samego. Strach jest to stan, kt\u00f3ry wyst\u0119puje w obliczu realnych zagro\u017ce\u0144, np.: ryzyka ugryzienia przez psa, pora\u017cenia pr\u0105dem czy napa\u015bci. Strach to pierwotna emocja, taki nasz \u201ewewn\u0119trzny alarm bezpiecze\u0144stwa\u201d, dzi\u0119ki kt\u00f3remu mo\u017cemy przewidywa\u0107 r\u00f3\u017cne potencjalnie gro\u017ane sytuacje oraz na nie reagowa\u0107. Gdyby nie to, przechodziliby\u015bmy przez jezdni\u0119 nie ogl\u0105daj\u0105c si\u0119 na boki, nie potrafi\u0105c p\u0142ywa\u0107 skalaliby\u015bmy na g\u0142\u0119bok\u0105 wod\u0119. W niebezpiecznej sytuacji nie reagowaliby\u015bmy walk\u0105, ucieczk\u0105, ukryciem si\u0119. Z kolei l\u0119k wyst\u0119puje w kontek\u015bcie zagro\u017ce\u0144 niemaj\u0105cych uzasadnienia w rzeczywisto\u015bci, b\u0119d\u0105cych efektem wyobra\u017ce\u0144 i my\u015bli na temat danej sytuacji. Kto\u015b mo\u017ce na przyk\u0142ad odczuwa\u0107 l\u0119k przed jak\u0105\u015b chorob\u0105, mimo, \u017ce wyniki bada\u0144 ma dobre i\u00a0nie ma \u017cadnych medycznych powod\u00f3w do niepokoju. Strach i l\u0119k to naturalne stany, kt\u00f3rych wszyscy od czasu do czasu do\u015bwiadczamy, dzieci tak\u017ce. Jednak niekt\u00f3re dzieci boj\u0105 si\u0119 wi\u0119cej i cz\u0119\u015bciej \u2013 utrzymuje si\u0119 u nich stan nasilonych i cz\u0119stych l\u0119k\u00f3w (nieproporcjonalnych do zagro\u017cenia lub wyst\u0119puj\u0105cych przy braku realnego zagro\u017cenia). Powoduj\u0105 one z\u0142e samopoczucie i\u00a0unikanie r\u00f3\u017cnych sytuacji, co z kolei wi\u0105\u017ce si\u0119 z traceniem okazji do nabywania r\u00f3\u017cnorodnych do\u015bwiadcze\u0144 i\u00a0umiej\u0119tno\u015bci.<\/p>\n\n\n
Niekt\u00f3re l\u0119ki s\u0105 charakterystyczne i naturalne dla pewnego etapu w \u017cyciu dziecka. W okresie wczesnego dzieci\u0144stwa (do 3 roku \u017cycia) dzieci cz\u0119sto obawiaj\u0105 si\u0119 rozstania z opiekunem, obcych ludzi, g\u0142o\u015bnych d\u017awi\u0119k\u00f3w, nieoczekiwanych zmian w otoczeniu. Przedszkolaki odczuwaj\u0105 l\u0119k przed ciemno\u015bci\u0105, duchami\/ potworami, z\u0142ymi lud\u017ami (z\u0142odziej, porywacz), niebezpiecznymi sytuacjami nag\u0142a\u015bnianymi medialnie (wypadek, wybuch, kl\u0119ska \u017cywio\u0142owa), wizyt\u0105 u lekarza\/ dentysty, pozostawaniem samemu, zgubieniem si\u0119. Starsze dzieci (b\u0119d\u0105ce w okresie p\u00f3\u017anego dzieci\u0144stwa czy dojrzewania) mog\u0105 obawia\u0107 si\u0119 pora\u017cki (np. w obszarze osi\u0105gni\u0119\u0107 szkolnych), braku akceptacji ze strony r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w czy innych os\u00f3b; mo\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 te\u017c l\u0119k przed \u015bmierci\u0105\/ zranieniem. Wa\u017cne jest, by mie\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce takie l\u0119ki s\u0105 rozwojowe i maj\u0105 prawo si\u0119 pojawi\u0107. Alarmuj\u0105ce mo\u017ce by\u0107, gdy l\u0119k jest bardzo nasilony, znacz\u0105co ogranicza codzienne funkcjonowanie dziecka, powoduje u niego cierpienie psychiczne, obni\u017ca jako\u015b\u0107 \u017cycia dziecka.<\/p>\n\n\n
L\u0119k mo\u017ce mie\u0107 r\u00f3\u017cne \u017ar\u00f3d\u0142a, kt\u00f3re ze sob\u0105 wsp\u00f3\u0142wyst\u0119puj\u0105. Mo\u017cna tu wymieni\u0107 temperament, czyli nasz\u0105 biologiczn\u0105 podstaw\u0119, w kt\u00f3r\u0105 jeste\u015bmy wyposa\u017cani przychodz\u0105c na \u015bwiat. Og\u00f3lnie m\u00f3wi\u0105c, temperament to spos\u00f3b, w jaki odbieramy r\u00f3\u017cne bod\u017ace p\u0142yn\u0105ce ze \u015bwiata i wchodzimy w interakcj\u0119 z\u00a0otoczeniem. Istnieje pewien typ temperamentu (okre\u015blany jako \u201etrudny\u201d), kt\u00f3ry bardziej ni\u017c inne predysponuje do reagowania l\u0119kiem w r\u00f3\u017cnych sytuacjach. Innym \u017ar\u00f3d\u0142em l\u0119ku mog\u0105 by\u0107 r\u00f3\u017cne ci\u0119\u017ckie sytuacje \u017cyciowe (np. udzia\u0142 w wypadku, \u015bmier\u0107 bliskiej osoby, do\u015bwiadczenia zwi\u0105zane z przemoc\u0105). Istotne te\u017c s\u0105 geny \u2013 l\u0119kliwe dzieci cz\u0119sto pochodz\u0105 z rodziny naznaczonej l\u0119kiem.<\/p>\n\n\n
Oka\u017c empati\u0119 i zrozumienie<\/u><\/strong><\/p>\n\n Dziecko opowiada Ci o tym, \u017ce boi si\u0119 i\u015b\u0107 do nowej szko\u0142y. Ty wiesz, \u017ce to dobra szko\u0142a, jeste\u015b przekonany\/a, \u017ce \u015bwietnie sobie poradzi, pozna nowych koleg\u00f3w i kole\u017canki. Chcesz, \u017ceby ono r\u00f3wnie\u017c w to uwierzy\u0142o, zaczynasz wi\u0119c przekonywa\u0107 swojego syna\/ swoj\u0105 c\u00f3rk\u0119, \u017ce na pewno b\u0119dzie fajnie. A\u00a0dziecko reaguje albo z\u0142o\u015bci\u0105, albo si\u0119 wycofuje biernie kiwaj\u0105c g\u0142ow\u0105, id\u0105c do swojego pokoju lub zmieniaj\u0105c temat. O co tu chodzi? Najcz\u0119\u015bciej zamiast natychmiastowego pocieszania potrzebuje ono po prostu us\u0142ysze\u0107 od Ciebie, \u017ce widzisz jego emocje, \u017ce starasz si\u0119 zrozumie\u0107, jak mo\u017ce si\u0119 czu\u0107 w tej sytuacji, \u017ce przyjmujesz je z tym, co ono teraz prze\u017cywa. Kiedy dziecko zostanie us\u0142yszane z tym, co czuje, b\u0119dzie gotowe, by przyj\u0105\u0107 od Ciebie jak\u0105\u015b wskaz\u00f3wk\u0119, pocieszenie, ale te\u017c by samemu poszuka\u0107 rozwi\u0105za\u0144. Czasami, poza nazwaniem emocji wystarczy po prostu dziecka wys\u0142ucha\u0107. Carl Rogers, ameryka\u0144ski psycholog i psychoterapeuta humanistyczny tak m\u00f3wi\u0142 o niezwyk\u0142ej mocy s\u0142uchania:<\/p>\n\n \u201eKiedy kto\u015b mnie s\u0142ucha, mog\u0119 zobaczy\u0107 sw\u00f3j \u015bwiat w ca\u0142kiem nowym \u015bwietle i p\u00f3j\u015b\u0107 dalej. To zdumiewaj\u0105ce, jak na poz\u00f3r nierozwi\u0105zywalne problemy nagle daj\u0105 si\u0119 rozwi\u0105za\u0107, gdy kto\u015b ci\u0119 s\u0142ucha. I jako chaos \u2013 zdawa\u0142oby si\u0119 nieuleczalny \u2013 osi\u0105ga wzgl\u0119dn\u0105 klarowno\u015b\u0107, kiedy zostaniemy wys\u0142uchani\u201d.<\/em><\/p>\n\n Unikaj unikania<\/u><\/strong><\/p>\n\n Dzieciom l\u0119kliwym trudno jest oceni\u0107 sytuacj\u0119 nie przez pryzmat zagro\u017cenia, cz\u0119sto ci\u0119\u017cko im tak\u017ce przyj\u0105\u0107 zapewnienia innych os\u00f3b o tym, \u017ce sytuacja jest bezpieczna \u2013 w zwi\u0105zku z tym decyduj\u0105 si\u0119 na strategi\u0119 unikania. Nie chodzi jednak o unikanie niebezpiecze\u0144stwa, co ma adaptacyjny charakter, a\u00a0unikanie wszystkiego, co si\u0119 z nim kojarzy. Taki spos\u00f3b cz\u0119sto prowadzi do jeszcze silniejszego niepokoju, umniejsza samoocen\u0119 i poczucie wp\u0142ywu. Czasami rodzice, widz\u0105c du\u017cy niepok\u00f3j dziecka spowodowany wizj\u0105 zrobienia czego\u015b (np. pojechania na wycieczk\u0119 klasow\u0105) i chc\u0105c uchroni\u0107 je przed prze\u017cywaniem dyskomfortu, m\u00f3wi\u0105 \u201edobrze, nie jed\u017a na wycieczk\u0119\/ nie id\u017a do kina\/ nie musisz i\u015b\u0107 na urodziny\u201d itp. Problem w tym, \u017ce id\u0105c t\u0105 drog\u0105 dziecko umacnia si\u0119 w uciekaniu od \u017ar\u00f3d\u0142a l\u0119ku, l\u0119k si\u0119 pog\u0142\u0119bia, a w mi\u0119dzyczasie dziecko traci du\u017co r\u00f3\u017cnych \u017cyciowych okazji. Jak pisze Lawrence Cohen w\u00a0swojej ksi\u0105\u017cce \u201eNie strach si\u0119 ba\u0107\u201d: \u201eim wi\u0119cej unik\u00f3w, tym w\u0119\u017cszy zas\u00f3b \u017cyciowych do\u015bwiadcze\u0144\u201d. Unikanie nie uczy dziecka, jak radzi\u0107 sobie z\u00a0r\u00f3\u017cnymi wyzwaniami, jest raczej sposobem na podtrzymywanie stanu alarmu (\u201etak, rzeczywi\u015bcie bywanie na urodzinach to straszna sprawa, lepiej trzyma\u0107 si\u0119 od tego z daleka\u201d).<\/p>\n\n Zastosuj metod\u0119 \u201ema\u0142ych kroczk\u00f3w\u201d<\/u><\/strong><\/p>\n\n Twoje dziecko boi si\u0119 zostawa\u0107 samo w domu? Nie serwuj mu zatem sytuacji, w kt\u00f3rej od razu ma zosta\u0107 samo na kilka godzin. Twoja pociecha obawia si\u0119 jecha\u0107 na ob\u00f3z z grup\u0105 innych dzieci? Nie wysy\u0142aj syna czy c\u00f3rki od razu na 2- tygodniowy wypoczynek gdzie\u015b daleko od domu. \u017beby przezwyci\u0119\u017cy\u0107 l\u0119k, dziecko potrzebuje Twojego wsparcia i delikatno\u015bci. Staraj si\u0119 raczej zach\u0119ca\u0107 je do pokonywania l\u0119ku metod\u0105 \u201ema\u0142ych kroczk\u00f3w\u201d, okazuj\u0105c mu przy tym zrozumienie i\u00a0cierpliwo\u015b\u0107. Czasami, zanim dziecko przejdzie do dzia\u0142ania (zostanie samo w domu, pojedzie na wycieczk\u0119) mo\u017ce potrzebowa\u0107 czasu na oswajanie tematu \u201ena sucho\u201d \u2013 ogl\u0105danie zdj\u0119\u0107 z wycieczek innych os\u00f3b, rozmow\u0119, wykonanie rysunku, przeczytanie inspiruj\u0105cej historii. Je\u015bli dziecko boi si\u0119 zostawa\u0107 samo w\u00a0domu, zacznijcie od kr\u00f3tkich moment\u00f3w, kiedy Ciebie nie ma (np. wychodzisz na 5\u00a0minut do s\u0105siadki po cukier, a drzwi zostawiasz lekko uchylone).<\/p>\n\n Bawcie si\u0119<\/u><\/strong><\/p>\n\n Zabawa, kreatywno\u015b\u0107, fantazja i poczucie humoru to \u015bwietny zestaw do walki z nadmiarem l\u0119ku. Dzieci ch\u0119tnie i cz\u0119sto zupe\u0142nie spontanicznie si\u0119gaj\u0105 po zabaw\u0119 jako \u015brodek zaradczy na l\u0119k. Czasami odgrywaj\u0105 rol\u0119 bohatera, kt\u00f3ry ratuje innych z k\u0142opot\u00f3w, innym razem buduj\u0105 super maszyny bojowe, szczelne fortece czy niezwyci\u0119\u017cone statki i okr\u0119ty, kt\u00f3re w spos\u00f3b symboliczny zapewni\u0105 im ochron\u0119 przed niebezpiecze\u0144stwem. Jeszcze w innej sytuacji odgrywaj\u0105 w zabawie sceny z \u017cycia, kt\u00f3re dostarczy\u0142y im l\u0119ku i napi\u0119cia \u2013 na przyk\u0142ad dziecko, kt\u00f3re jest chore i mia\u0142o robione pobieranie krwi bawi si\u0119 w lekarza, kt\u00f3ry pobiera krew maskotkom i lalkom. Spr\u00f3buj w\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 w tak\u0105 zabaw\u0119 (mo\u017ce dasz sobie pobra\u0107 krew i b\u0119dziesz w przerysowany spos\u00f3b krzycza\u0142\/a z b\u00f3lu i paniki?). Je\u015bli l\u0119k parali\u017cuje Twoje dziecko i blokuje je przed rozpocz\u0119ciem zabawy, postaraj si\u0119 sam\/a j\u0105 zainicjowa\u0107. Dziecko boi si\u0119 wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 w szkolnym przedstawieniu? Zaproponuj wsp\u00f3ln\u0105 zabaw\u0119 w teatrzyk, gdzie wcielisz si\u0119 w rol\u0119 \u201enajbardziej przestraszonego aktora na \u015bwiecie\u201d, kt\u00f3ry ma spektakl przed gromadk\u0105 lalek. Zaproponuj synowi albo c\u00f3rce, by\u0142\/a Twoim asystentem i pom\u00f3g\u0142 ci przebrn\u0105\u0107 przez ten mro\u017c\u0105cy krew w \u017cy\u0142ach wyst\u0119p.<\/p>\n\n Nie strasz dziecka<\/u><\/strong><\/p>\n\n Wielokrotnie widzia\u0142am taki obrazek: rodzic chce ju\u017c i\u015b\u0107 z placu zabaw\/ sklepu\/ parku. Dziecko nie ma na to najmniejszej ochoty. Rodzic powtarza pro\u015bb\u0119 raz, drugi, trzeci\u2026 Brak reakcji. W ko\u0144cu zdeterminowany swoj\u0105 bezradno\u015bci\u0105 rodzic dziecko m\u00f3wi\u0105c \u201eOK, to ja id\u0119 i zostawiam ci\u0119 tu. Pa, pa!\u201d I macha dziecku na \u201epo\u017cegnanie\u201d id\u0105c od niego i jednocze\u015bnie spogl\u0105daj\u0105c na nie przez rami\u0119. Scena ko\u0144czy si\u0119 tym, \u017ce przestraszone dziecko, cz\u0119sto z p\u0142aczem biegnie w stron\u0119 rodzica. Inny przyk\u0142ad: straszenie dziecka szko\u0142\u0105 (\u201ezobaczysz, w szkole sko\u0144cz\u0105 si\u0119 \u017carty\u201d), chorobami (\u201ejak nie b\u0119dziesz \u0142adnie jad\u0142, nabawisz si\u0119 anemii\u201d), wizj\u0105 odrzucenia przez r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w (\u201ejak b\u0119dziesz dalej obgryza\u0107 paznokcie, nikt si\u0119 z tob\u0105 nie zaprzyja\u017ani\u201d). Przyk\u0142ady mo\u017cna mno\u017cy\u0107. Budowanie wsp\u00f3\u0142pracy z\u00a0dzieckiem poprzez straszenie go w d\u0142u\u017cszej perspektywie nie przyniesie pozytywnych efekt\u00f3w \u2013 dzieci zazwyczaj bardzo szybko wyczuwaj\u0105 manipulacj\u0119 i si\u0119 na ni\u0105 uodparniaj\u0105. \u201eBonusem\u201d, jaki dziecko mo\u017ce w tej sytuacji otrzyma\u0107 jest dodatkowy baga\u017c l\u0119ku, z kt\u00f3rym mo\u017ce mu by\u0107 trudno sobie poradzi\u0107.<\/p>\n\n\n Dzisiejszy wpis chcia\u0142abym zako\u0144czy\u0107 cytatem pochodz\u0105cym z ksi\u0105\u017cki \u201eRodzicielstwo przez zabaw\u0119\u201d Lawrenca Cohena:<\/p>\n\n Nie chcemy, by nasze dziecko odczuwa\u0142o l\u0119k, wi\u0119c m\u00f3wimy mu \u201eNie ma si\u0119 czego ba\u0107, przesta\u0144 si\u0119 maza\u0107 albo \u201eWcale nie musisz wchodzi\u0107 do wody, je\u015bli si\u0119 za bardzo boisz\u201d. Odczuwanie strachu jest jednak zupe\u0142nie naturalne: to jedna z podstawowych ludzkich emocji, kt\u00f3ra jest na dodatek niezb\u0119dnym stra\u017cnikiem przetrwania jednostki i gatunku. Gazela, kt\u00f3ra dalej spokojnie skubie traw\u0119, podczas gdy reszta stada ucieka, najprawdopodobniej padnie ofiar\u0105 lwa. Nasze zadanie polega na wsparciu dziecka w byciu odwa\u017cnym, ale nie nieustraszonym. Pewnym si\u0119, lecz nie \u201etwardym\u201d. Odwaga wymaga zdolno\u015bci do odczuwania strachu, w przeciwnym razie zmienia si\u0119 w brawur\u0119 (\u2026). My tak\u017ce musimy bezustannie pokonywa\u0107 strach \u2013 w innym wypadku nigdy nie spr\u00f3bowaliby\u015bmy nowych rzeczy.<\/em><\/p>\n\n Autorka: Justyna Kobyra, psycholog dzieci\u0119cy<\/p>\n\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Jako rodzic mo\u017cesz czu\u0107 si\u0119 bezsilny, kiedy Twoje dziecko odczuwa l\u0119k, zw\u0142aszcza gdy nie docieraj\u0105 do niego r\u00f3\u017cne pr\u00f3by uspokojenia czy racjonalne t\u0142umaczenia. By\u0107 mo\u017ce odczuwasz frustracj\u0119, z\u0142o\u015b\u0107, zniecierpliwienie albo martwisz…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2102,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[126,128,127,124,123],"class_list":["post-2099","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wychowanie","tag-dziecko-sie-boi","tag-jak-pokonac-dzieciece-leki","tag-jak-radzic-soebie-ze-strachem","tag-lek","tag-strach"],"acf":[],"yoast_head":"\n